Στὸ ὄρος τῆς Γαλιλαίας, βλέποντας ὁ Ἰησοῦς τοὺς ὄχλους, ἀνέβηκε καὶ κάθισε. Οἱ μαθηταί Του Τὸν περιέβαλαν, καὶ ἀνοίγοντας τὸ στόμα Του ἄρχισε νὰ διδάσκῃ ὄχι μὲ ἐντολὲς ἀπαγορευτικές, ἀλλὰ μὲ τὴ νέα μορφὴ τοῦ μακαρισμοῦ. Ἐννέα φορὲς ἐκφέρει τὴ φράση «μακάριοι», ἀναστρέφοντας τοὺς ἐγκόσμιους ὁρισμοὺς τῆς εὐτυχίας.
Τὸ νόημα
Ὁ μακαρισμὸς δὲν εἶναι εὐχή· εἶναι διαπίστωσις. Ὁ Χριστὸς δὲν λέγει «ἂς γίνετε πτωχοί», ἀλλὰ «μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι». Ἡ πτωχεία τοῦ πνεύματος εἶναι ἡ συνείδηση τῆς ἐσωτερικῆς πενίας ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ — τὸ ἀντίθετο τῆς ὑπερηφανίας. Οἱ πενθοῦντες δὲν εἶναι ὅσοι κλαίουν ἀπὸ ἀπώλεια ἀνθρωπίνη μόνον, ἀλλὰ ὅσοι θρηνοῦν τὴν πτώση τοῦ ἀνθρώπου. Οἱ πραεῖς κληρονομοῦν τὴ γῆ ὄχι μὲ βία, ἀλλὰ μὲ ἐσωτερικὴ εἰρήνη. Ὅσοι πεινοῦν καὶ διψοῦν τὴ δικαιοσύνη ζητοῦν τὴ θεϊκὴ δικαιοσύνη ποὺ μεταμορφώνει τὶς σχέσεις. Οἱ ἐλεήμονες, οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, οἱ εἰρηνοποιοί, οἱ δεδιωγμένοι ἕνεκεν δικαιοσύνης — ὅλοι αὐτοὶ συγκροτοῦν τὸ προφίλ τοῦ νέου ἀνθρώπου τῆς Βασιλείας. Ἡ Βασιλεία τοῦ Θεοῦ ἀρχίζει ὅπου τελειώνει ἡ αὐτάρκεια.
Πατερικὲς προσεγγίσεις
Ὁ ἅγιος Γρηγόριος Νύσσης, στὶς ὀκτὼ Ὁμιλίες του εἰς τοὺς Μακαρισμούς, παρουσιάζει τοὺς μακαρισμοὺς ὡς κλίμακα πνευματικῆς ἀναβάσεως: ἀπὸ τὴν ταπείνωση τῆς πτωχείας τοῦ πνεύματος ἕως τὴν θέαν τοῦ Θεοῦ μέσῳ τῆς καθαρᾶς καρδίας. Κάθε μακαρισμὸς προϋποθέτει τὸν προηγούμενο. Ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος βλέπει στὴν δομὴ τῶν μακαρισμῶν τὴν ἀντιστροφὴ τῶν ἀνθρωπίνων ἀξιολογήσεων: ὁ κόσμος μακαρίζει τοὺς πλουσίους, τοὺς δυνατούς, τοὺς γελῶντας· ὁ Χριστὸς μακαρίζει τοὺς πτωχούς, τοὺς πραεῖς, τοὺς πενθοῦντας. Ὁ ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητὴς διδάσκει ὅτι οἱ μακαρισμοὶ ἀντανακλοῦν τὶς ἀρετὲς τοῦ ἰδίου τοῦ Χριστοῦ· ζῶντας τοὺς μακαρισμοὺς ὁ ἄνθρωπος εἰκονίζει τὸν Σωτῆρα.
Ἐφαρμογή
Ἡ καθημερινὴ ἀνάγνωση τῶν μακαρισμῶν λειτουργεῖ ὡς καθρέπτης. Δείχνει ποῦ βρισκόμαστε καὶ ποῦ καλούμαστε νὰ φθάσωμε.