Στὴν καρδιὰ τῆς Α’ πρὸς Κορινθίους ἐπιστολῆς, ἀνάμεσα στὶς διδασκαλίες περὶ χαρισμάτων (κεφ. 12) καὶ τῆς λειτουργικῆς τάξεως (κεφ. 14), ὁ ἀπόστολος Παῦλος παρεμβάλλει ἕνα κείμενο ποὺ ξεφεύγει ἀπὸ κάθε νόρμα ἐπιστολογραφίας. Ἕνας ὕμνος, σχεδὸν ποιητικός, ποὺ διακηρύσσει τὴν ἀνωτερότητα τῆς ἀγάπης ἔναντι παντὸς ἄλλου χαρίσματος.
Τὸ νόημα
Τὸ κείμενο ἀρθρώνεται σὲ τρεῖς ἑνότητες. Στὴν πρώτη (στ. 1-3) ὁ Παῦλος δηλώνει τὴν ἀδυναμία τῶν χαρισμάτων χωρὶς ἀγάπη: ἡ γλωσσολαλία γίνεται «χαλκὸς ἠχῶν ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον», ἡ προφητεία καὶ ἡ γνῶσις «οὐδέν εἰμι», ἀκόμη καὶ τὸ μαρτύριον «οὐδὲν ὠφελοῦμαι». Ἡ ἀγάπη δὲν εἶναι ἕνα ἀκόμη χάρισμα δίπλα στὰ ἄλλα· εἶναι τὸ ζωτικὸ στοιχεῖο ποὺ νοηματοδοτεῖ τὰ πάντα. Στὴ δεύτερη ἑνότητα (στ. 4-7) ἀκολουθοῦν δεκαπέντε χαρακτηρισμοὶ τῆς ἀγάπης — ἑπτὰ καταφατικοὶ καὶ ὀκτὼ ἀποφατικοί. «Ἡ ἀγάπη μακροθυμεῖ, χρηστεύεται, οὐ ζηλοῖ, οὐ περπερεύεται, οὐ φυσιοῦται…». Δὲν δίδεται ὁρισμός· δίδεται περιγραφὴ συμπεριφορᾶς. Ἡ ἀγάπη γίνεται γνωστὴ ἀπὸ τὶς ἐνέργειές της. Στὴν τρίτη ἑνότητα (στ. 8-13) διακηρύσσεται ἡ αἰωνιότης τῆς ἀγάπης: «ἡ ἀγάπη οὐδέποτε ἐκπίπτει». Τὰ χαρίσματα παρέρχονται· πίστις, ἐλπίς, ἀγάπη μένουν, ἀλλὰ «μείζων δὲ τούτων ἡ ἀγάπη», διότι μόνον αὐτὴ συνεχίζεται καὶ στὴ Βασιλεία.
Πατερικὲς προσεγγίσεις
Ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος ἀφιερώνει στὸ κεφάλαιο αὐτὸ ἀρκετὲς ὁμιλίες ἀπὸ τὸν εἰς τὴν Α’ Κορινθίους Ὑπομνηματισμόν του, ἀναλύοντας μία πρὸς μία τὶς ἰδιότητες τῆς ἀγάπης. Παρατηρεῖ ὅτι ὁ Παῦλος δὲν ἐπινοεῖ ἀφηρημένη ἔννοια, ἀλλὰ περιγράφει τὴν ζωὴ τοῦ ἴδιου τοῦ Χριστοῦ: ὅλες οἱ ἰδιότητες ποὺ ἀποδίδονται στὴν ἀγάπη βρίσκονται στὸ πρόσωπο τοῦ Σωτῆρος. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος Νύσσης συνδέει τὴν ἀγάπη μὲ τὸν τελευταῖον μακαρισμόν, βλέποντας τὴν εἰρηνοποιὸ καὶ τὴν διωγμένη ἀγάπη ὡς κορύφωση τῆς πνευματικῆς ἀναβάσεως. Ὁ ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής, στὰ Κεφάλαια περὶ ἀγάπης, ἀναπτύσσει συστηματικὰ τὴν θέση ὅτι ἡ ἀγάπη εἶναι ὁ καρπὸς τῆς ἀπαθείας καὶ ἡ προϋπόθεσις τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ· χωρὶς ἀγάπη πρὸς τὸν πλησίον δὲν ὑπάρχει ἀληθὴς θεολογία.
Ἐφαρμογή
Ὁ Ὕμνος δὲν εἶναι κείμενο γαμήλιας ἀκολουθίας μόνον. Εἶναι καθρέπτης ποὺ μᾶς δείχνει πόσο μακριὰ εἴμεθα ἀπὸ τὴν ἀγάπη ποὺ κηρύσσομε.