Ἐγὼ εἰμὶ ἡ ἄμπελος

Στὸν ἀποχαιρετιστήριο λόγο πρὸ τοῦ Πάθους, καθὼς οἱ μαθηταὶ ἑτοιμάζονται νὰ ζήσουν τὶς ὧρες τῆς δοκιμασίας, ὁ Κύριος προσφέρει μία ἀπὸ τὶς πληρέστερες εἰκόνες τῆς σχέσεως Χριστοῦ καὶ Ἐκκλησίας: «Ἐγὼ εἰμὶ ἡ ἄμπελος ἡ ἀληθινή, καὶ ὁ Πατήρ μου ὁ γεωργός ἐστι». Ἡ εἰκόνα τῆς ἀμπέλου ἦταν οἰκεῖα ἀπὸ τὴν Παλαιὰ Διαθήκη — τὸ Ἰσραὴλ ὡς ἄμπελος Κυρίου — ἀλλὰ τώρα ἡ ἀληθινὴ ἄμπελος ἀποκαλύπτεται ὡς ὁ ἴδιος ὁ Χριστός.

Τὸ νόημα

Ἡ μεταφορὰ εἶναι ὀργανική, ὄχι μηχανική. Τὰ κλήματα δὲν προσκολλῶνται ἀπ’ ἔξω στὸν κορμό· εἶναι κλήματα ἐπειδὴ μετέχουν τοῦ ἰδίου χυμοῦ. Ἡ φράση «μένετε ἐν ἐμοὶ κἀγὼ ἐν ὑμῖν» ἐκφράζει τὴν ἀμοιβαία ἐνοίκηση. Ἡ Χριστιανικὴ ζωὴ δὲν εἶναι μίμησις ἑνὸς ἀπόντος ὑποδείγματος, ἀλλὰ μετοχὴ μίας παρούσης ζωῆς. Χωρὶς τὴν ὀργανικὴ αὐτὴ σύνδεση, τὸ κλῆμα ξηραίνεται. «Χωρὶς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν»: ὁ λόγος εἶναι ἀπόλυτος. Τὰ ἔργα ποὺ φαίνονται καρπός, ὅταν δὲν ριζώνουν στὸν Χριστόν, εἶναι ἀνθρώπινες ἐπιδόσεις χωρὶς διάρκεια. Ὁ Πατὴρ ὡς γεωργὸς ἐνεργεῖ καθαρτικά: τὸ κλῆμα ποὺ φέρει καρπόν, καθαίρεται γιὰ νὰ φέρῃ περισσότερον. Ἡ καθαίρεσις — εἰκόνα τῶν θλίψεων καὶ τῶν δοκιμασιῶν — δὲν εἶναι τιμωρία ἀλλὰ φροντίδα.

Πατερικὲς προσεγγίσεις

Ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος, στὶς ὁμιλίες του εἰς τὸ κατὰ Ἰωάννην, ἑρμηνεύει τὸν λόγον αὐτὸν ὡς ἀπάντηση στὸν φόβο τῶν μαθητῶν: ὁ Κύριος ἀναχωρεῖ σωματικῶς, ἀλλὰ ἡ ἕνωσις παραμένει διὰ τῆς πνευματικῆς μετοχῆς. Στὸν ἅγιο Κύριλλο Ἀλεξανδρείας, ἡ ἀληθινὴ ἄμπελος ταυτίζεται μὲ τὴν ἀνθρωπίνη φύση τοῦ Χριστοῦ, ποὺ φέρει τὰ κλήματα τῆς ἀνθρωπότητος ποὺ μετέχουν διὰ τοῦ Πνεύματος. Ὁ ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητὴς συνδέει τὴν ἐντολὴν τῆς μονῆς ἐν Χριστῷ μὲ τὸν λόγον τῆς θεώσεως: ὁ ἄνθρωπος ποὺ μένει στὸν Χριστὸν μετέχει τῶν θείων ἐνεργειῶν. Ὁ ἅγιος Συμεὼν ὁ Νέος Θεολόγος προσθέτει ὅτι ἡ μονὴ αὐτὴ δὲν εἶναι ἀφηρημένη, ἀλλὰ αἰσθητὴ καὶ συνειδητή, καρπὸς τῆς ἐσωτερικῆς ἑνώσεως μὲ τὸ φῶς τοῦ Χριστοῦ.

Ἐφαρμογή

Ἡ ἐρώτηση δὲν εἶναι «πόσα κάνω;», ἀλλὰ «ποῦ ριζώνω;». Ὅταν ἡ ρίζα εἶναι σταθερή, ὁ καρπὸς ἔρχεται.