Ὡς ἐπίλογος τῶν ἐσχατολογικῶν ὁμιλιῶν τοῦ Κυρίου στὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν, λίγες ἡμέρες πρὸ τοῦ Πάθους, παρουσιάζεται ἡ εἰκόνα τῆς δευτέρας παρουσίας. «Ὅταν δὲ ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ καὶ πάντες οἱ ἅγιοι ἄγγελοι μετ’ αὐτοῦ, τότε καθίσει ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ». Συναχθήσονται ἐνώπιόν Του πάντα τὰ ἔθνη, καὶ ἀφορίσει αὐτοὺς ἀπ’ ἀλλήλων ὥσπερ ὁ ποιμὴν ἀφορίζει τὰ πρόβατα ἀπὸ τῶν ἐρίφων.
Τὸ νόημα
Τὸ καίριο σημεῖο τῆς διδαχῆς εἶναι τὸ κριτήριον. Ὁ Κύριος δὲν ἐρωτᾷ γιὰ τὸν ἀριθμὸ τῶν προσευχῶν, οὔτε γιὰ τὶς δογματικὲς ἀκρίβειες, οὔτε γιὰ τὶς νηστεῖες — ὅλα αὐτὰ ἔχουν τὴ θέση τους ἀλλὰ προϋποτίθενται. Τὸ ἐρώτημα ποὺ τίθεται εἶναι ἁπλό: «Ἐπείνασα καὶ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν, ἐδίψησα καὶ ἐποτίσατέ με, ξένος ἤμην καὶ συνηγάγετέ με, γυμνὸς καὶ περιεβάλετέ με, ἠσθένησα καὶ ἐπεσκέψασθέ με, ἐν φυλακῇ ἤμην καὶ ἤλθετε πρός με». Καὶ ὅταν οἱ δίκαιοι ἀπαντοῦν μὲ ἀπορία — πότε σὲ εἴδαμε; — ὁ Κύριος ἀποκαλύπτει τὴν συγκλονιστικὴ ταύτιση: «ἐφ’ ὅσον ἐποιήσατε ἑνὶ τούτων τῶν ἀδελφῶν μου τῶν ἐλαχίστων, ἐμοὶ ἐποιήσατε». Ὁ Χριστὸς κρύβεται στὸ πρόσωπο τοῦ πεινῶντος, τοῦ ξένου, τοῦ ἀσθενοῦς. Ἡ ἀγάπη πρὸς τὸν πλησίον δὲν εἶναι ἀπόρροια τῆς πίστεως· εἶναι ἡ ἴδια ἡ πίστις σὲ ἐνέργεια. Καὶ ἡ ἀδιαφορία πρὸς τὸν πλησίον εἶναι, βαθύτερα, ἄρνησις τοῦ Χριστοῦ.
Πατερικὲς προσεγγίσεις
Ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος ἐπανέρχεται συχνὰ σὲ αὐτὴν τὴν περικοπή, ὑπενθυμίζοντας ὅτι ἡ ἐλεημοσύνη δὲν εἶναι προαιρετικὴ προσθήκη ἀλλὰ ἀπαραίτητο γνώρισμα τοῦ Χριστιανοῦ. Τιμοῦμε τὸν Χριστόν, διδάσκει, στὸ πρόσωπο τοῦ πένητος, καὶ δὲν ἔχει νόημα νὰ Τὸν στολίζωμεν στὸν ναὸν μὲ πολυτελῆ ὑφάσματα ἂν στοὺς ἔξω τὸν ἀφήνωμεν νὰ ὑποφέρῃ ἀπὸ τὴν πεῖνα. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος Νύσσης συνδέει τὸν λόγον αὐτὸν μὲ τὸν μακαρισμὸν τῶν ἐλεημόνων. Ὁ ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητὴς διδάσκει ὅτι ἡ ἀγάπη πρὸς τὸν πλησίον εἶναι ὁ καρπὸς τῆς πραγματικῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ· ὅποιος γνωρίζει τὸν Θεόν ὡς ἀγάπη, ἀγαπᾷ. Στοὺς πατέρες οἱ «ἐλάχιστοι ἀδελφοί» ταυτίζονται μὲ κάθε ἄνθρωπο σὲ ἀνάγκη, ὄχι ἀποκλειστικῶς μὲ τοὺς πιστούς.
Ἐφαρμογή
Κάθε συνάντηση μὲ ἄνθρωπο σὲ ἀνάγκη εἶναι κρυπτὴ συνάντηση μὲ τὸν Χριστόν. Ἡ τελικὴ κρίσις γίνεται τώρα, σταδιακά, σὲ κάθε ἐπιλογή.