Η παραβολή του Αδίκου Κριτή προτείνεται από τον Λουκά με σαφή πρόλογο: «Ἔλεγε δὲ καὶ παραβολὴν αὐτοῖς πρὸς τὸ δεῖν πάντοτε προσεύχεσθαι αὐτοὺς καὶ μὴ ἐκκακεῖν». Σε μια πόλη ζει ένας κριτής που «τὸν Θεὸν μὴ φοβούμενος καὶ ἄνθρωπον μὴ ἐντρεπόμενος». Μια χήρα έρχεται διαρκώς και του ζητά να την αποκαταστήσει απέναντι στον αντίδικό της. Στην αρχή την αγνοεί· τελικά, για να μην του γίνεται κόπος, της δίνει το δίκιο.
Τὸ νόημα
Η παραβολή χρησιμοποιεί το λεγόμενο «εκ του ελάσσονος προς το μείζον» επιχείρημα. Αν ένας άδικος κριτής, ένας άνθρωπος χωρίς φόβο Θεού και σεβασμό προς τους ανθρώπους, υποχωρεί στην επιμονή μιας χήρας, πόσο μάλλον ο δίκαιος Θεός θα ακούσει «τοὺς ἐκλεκτοὺς αὐτοῦ τοὺς βοῶντας πρὸς αὐτὸν ἡμέρας καὶ νυκτός»; Η αναλογία δεν εξομοιώνει τον Θεό με τον άδικο κριτή —απεναντίας, τον τοποθετεί στην απόλυτη αντίθεση—, αλλά υπογραμμίζει ότι η επίμονη προσευχή ποτέ δεν είναι μάταιη.
Δύο ζητήματα προβάλλονται. Πρώτο, ο χαρακτήρας της προσευχής: όχι σύντομη ικεσία αυτοεξυπηρέτησης, αλλά αδιάκοπη παρουσία ενώπιον του Θεού. Όπως η χήρα δεν αρκείται σε μια αίτηση, έτσι και ο πιστός δεν εξαντλεί την προσευχή του σε στιγμές. Δεύτερο, ο χαρακτήρας της θείας απάντησης: ο Κύριος προειδοποιεί ότι, παρά τη μακροθυμία, ο Θεός θα κάνει την εκδίκηση «ἐν τάχει». Η αναβολή δεν είναι αδιαφορία· είναι παιδαγωγική.
Το τέλος της παραβολής ανατρέπει το ερώτημα: «Πλὴν ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐλθὼν ἆρα εὑρήσει τὴν πίστιν ἐπὶ τῆς γῆς;». Δεν αμφιβάλλει για τη δικαίωση του Θεού· αμφιβάλλει για τη δική μας πίστη.
Πατερικὲς προσεγγίσεις
Ο Ιερός Χρυσόστομος βλέπει στην επιμονή της χήρας τον τύπο της αδιάλειπτης προσευχής. Η παραβολή, λέει, διδάσκει τη συνέχεια απέναντι στη φαινομενική σιωπή του Θεού· γιατί ακριβώς όταν δεν λαμβάνουμε αμέσως απάντηση, αναπτύσσεται η εμπιστοσύνη.
Στην ασκητική παράδοση η φιγούρα της χήρας ταυτίζεται και με την ίδια την ψυχή που, στερημένη από τον αληθινό Νυμφίο μέσα σε αυτή τη ζωή, κράζει συνεχώς προς Αυτόν. Η μονολόγιστη ευχή —«Κύριε, ἐλέησον»— είναι αυτή ακριβώς η φωνή της χήρας ψυχής. Συγγραφείς της Φιλοκαλίας, αξιοποιώντας ανάλογες εικόνες, μιλούν για την «κράζουσα προσευχή» που γίνεται κατάσταση και όχι περιστασιακή πράξη.
Ἐφαρμογή
Ζούμε σε εποχή που μετρά την αποτελεσματικότητα σε λεπτά. Η παραβολή μάς διδάσκει να σταθούμε επίμονα στην προσευχή, χωρίς να λογαριάζουμε το χρονικό κόστος. Η απάντηση δεν αργεί επειδή ο Θεός αδιαφορεί, αλλά επειδή η ίδια η αναμονή ωριμάζει την πίστη μας.