Η παραβολή του Άφρονος Πλουσίου παραδίδεται από τον Λουκά μέσα σε ένα πλαίσιο διαφωνίας: κάποιος από το πλήθος ζητά από τον Κύριο να μεσολαβήσει σε υπόθεση κληρονομιάς. Ο Χριστός αρνείται τον ρόλο του διαιτητή και προειδοποιεί: «ὁρᾶτε καὶ φυλάσσεσθε ἀπὸ πάσης πλεονεξίας». Στη συνέχεια διηγείται την παραβολή ενός πλουσίου του οποίου η γη παρήγαγε άφθονους καρπούς. Ο πλούσιος δεν μπορεί να χωρέσει τη συγκομιδή· σχεδιάζει να γκρεμίσει τις αποθήκες του και να χτίσει μεγαλύτερες. Όμως η νύχτα εκείνη του ζητείται η ψυχή του.
Τὸ νόημα
Η παραβολή δεν καταδικάζει αυτόν καθαυτόν τον πλούτο, αλλά μια συγκεκριμένη στάση απέναντί του. Ο πλούσιος δεν χαρακτηρίζεται «πονηρός» αλλά «ἄφρων»: άνθρωπος χωρίς φρόνηση, χωρίς διάκριση. Η αφροσύνη του φαίνεται στον τρόπο που μιλά. Ο μονόλογός του είναι γεμάτος από εγώ: «τί ποιήσω… καθελῶ μου τὰς ἀποθήκας… συνάξω… ἐρῶ τῇ ψυχῇ μου». Σε ένα μικρό κείμενο, οκτώ φορές αναφέρει τον εαυτό του. Ούτε ο Θεός υπάρχει στην προοπτική του, ούτε ο πλησίον.
Η ίδια του η ψυχή απευθύνει στον εαυτό της εντολή: «ψυχή, ἔχεις πολλὰ ἀγαθὰ κείμενα εἰς ἔτη πολλά· ἀναπαύου, φάγε, πίε, εὐφραίνου». Η ψυχή —που από τη φύση της ζητά τον Θεό— καλείται να αναπαυθεί σε υλικά αγαθά. Αυτή είναι η βαθύτερη πλάνη: η σύγχυση των επιπέδων. Τα αγαθά είναι ικανά να συντηρήσουν το σώμα, αλλά όχι να θρέψουν την ψυχή.
Η θεία απάντηση είναι κοφτή: «ἄφρον, ταύτῃ τῇ νυκτὶ τὴν ψυχήν σου ἀπαιτοῦσιν ἀπὸ σοῦ· ἃ δὲ ἡτοίμασας τίνι ἔσται;». Ο πλούτος δεν κατηγορείται· κατηγορείται όμως η αυταπάτη ότι μας ανήκει.
Πατερικὲς προσεγγίσεις
Ο Ιερός Χρυσόστομος, που γενικότερα μιλά συχνά για τον πλούτο, εντοπίζει εδώ ένα κρίσιμο σημείο. Ο πλούσιος δεν είχε καν την πρόνοια να σκεφθεί ότι η συγκομιδή προέρχεται από τον Θεό· νόμιζε ότι όλα τα οφείλει στον εαυτό του. Η αφροσύνη ξεκινά εκεί ακριβώς, στη λήθη της προέλευσης των αγαθών. Συγγραφείς όπως ο Άγιος Βασίλειος ο Μέγας —στις ομιλίες του «εἰς τὸ Καθελῶ μου τὰς ἀποθήκας»— προχωρούν παραπέρα: το περίσσευμα του ενός είναι το ελάττωμα του άλλου, και ο πραγματικός θησαυρός βρίσκεται στις χείρες των πτωχών.
Στην ασκητική παράδοση η παραβολή ερμηνεύεται και ως προειδοποίηση κατά της εσωτερικής αυτάρκειας. «Πλούσιος» δεν είναι μόνο ο κάτοχος υλικών αγαθών, αλλά και όποιος βασίζεται στις δικές του πνευματικές κατακτήσεις και ξεχνά την εξάρτησή του από τη χάρη.
Ἐφαρμογή
Σε εποχή που η αποταμίευση και η εξασφάλιση γίνονται κυρίαρχες αξίες, η παραβολή ζητά να αναρωτηθούμε: για ποιον αποταμιεύουμε; Ο «πλούσιος ενώπιον του Θεού», λέει ο Κύριος, είναι αυτός που μετατρέπει τα αγαθά σε ευχαριστία και κοινωνία.