Η παραβολή του Ασώτου Υιού αποτελεί κορυφαία στιγμή του ευαγγελικού λόγου. Ο Λουκάς την παραδίδει σε σύνολο τριών παραβολών —το χαμένο πρόβατο, η χαμένη δραχμή, ο χαμένος γιος—, με τις οποίες ο Κύριος απαντά στους Φαρισαίους που τον κατηγορούσαν επειδή δεχόταν τους αμαρτωλούς. Ένας πατέρας έχει δύο γιους· ο νεότερος ζητά το μερίδιό του, φεύγει σε μακρινή χώρα και διασκορπίζει την περιουσία του. Όταν φτάνει στη φτώχεια, στρέφεται προς τα εντός του, αναγνωρίζει την κατάστασή του και αποφασίζει να επιστρέψει.
Τὸ νόημα
Το κέντρο της παραβολής δεν είναι η αμαρτία του νεωτέρου ούτε η μνησικακία του πρεσβυτέρου, αλλά η αγάπη του πατέρα. Ο πατέρας, που τρέχει να συναντήσει τον γιο πριν εκείνος τελειώσει την προετοιμασμένη του εξομολόγηση, αποκαλύπτει το ήθος του Θεού: δεν περιμένει την ολοκληρωμένη μετάνοια για να δείξει έλεος, αλλά κινείται πρώτος, με τη βεβαιότητα ότι ο γιος είναι πάντοτε γιος.
Η σκηνή της φτώχειας στους χοίρους —ζώα ακάθαρτα κατά τον Νόμο— δείχνει το έσχατο σημείο της αλλοτρίωσης. Όμως «εἰς ἑαυτὸν δὲ ἐλθὼν» (στ. 17): η μετάνοια ξεκινά ως επιστροφή στον εαυτό, αναγνώριση της αρχικής υιότητας. Ο άσωτος δεν θυμάται απλώς την άνεσή του· θυμάται ποιος ήταν.
Ο μεγαλύτερος αδελφός, που αρνείται να μπει στη γιορτή, ενσαρκώνει τον πειρασμό της θρησκευτικής αυτάρκειας. Έχει υπακούσει εξωτερικά στον πατέρα, αλλά δεν έχει γνωρίσει την καρδιά του.
Πατερικὲς προσεγγίσεις
Στην ορθόδοξη παράδοση, η παραβολή ψάλλεται ως κεντρικό κείμενο της Κυριακής του Ασώτου, στο προοίμιο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Ο Ιερός Χρυσόστομος, σχολιάζοντας το «ἔτι αὐτοῦ μακρὰν ἀπέχοντος», τονίζει ότι ο πατέρας τρέχει: ο Θεός δεν ντρέπεται να σπάσει τη σεμνότητα της απόστασης για να αγκαλιάσει τον αμαρτωλό. Η εικόνα του τρέχοντος πατέρα γίνεται αρχέτυπο της θείας συγκατάβασης.
Στην ασκητική παράδοση η παραβολή διαβάζεται και ως εσωτερικό μονοπάτι: η μακρινή χώρα είναι ο τόπος της εμπαθούς διασποράς του νοός· η επιστροφή «εις εαυτόν» είναι η αρχή της νήψης. Έτσι την αναγιγνώσκουν συγγραφείς όπως ο Συμεών ο Νέος Θεολόγος, για τους οποίους η μετάνοια είναι αδιάκοπη ανανέωση της υιοθεσίας.
Ἐφαρμογή
Κάθε λειτουργική σύναξη επαναλαμβάνει το «τρέξιμο» του πατέρα. Η παραβολή μάς υπενθυμίζει ότι η μετάνοια δεν είναι απελπισία, αλλά κίνηση επιστροφής σε σπίτι που μένει πάντοτε ανοιχτό.