Η παραβολή των δέκα παρθένων ανοίγει το μεγάλο εσχατολογικό κεφάλαιο του Ματθαίου. Δέκα παρθένοι περιμένουν τον νυμφίο για να μπουν μαζί του στους γάμους. Πέντε χαρακτηρίζονται φρόνιμες· πέντε μωρές. Η διαφορά τους δεν είναι η εξωτερική παρουσία —όλες κρατούν λαμπάδες, όλες περιμένουν, όλες αποκοιμιούνται από την καθυστέρηση—, αλλά το ότι οι φρόνιμες έχουν φέρει επιπλέον λάδι μαζί τους. Όταν ακούγεται «ἰδοὺ ὁ νυμφίος ἔρχεται», οι μωρές διαπιστώνουν ότι οι λαμπάδες τους σβήνουν και τρέχουν να αγοράσουν λάδι, αλλά είναι αργά: η θύρα έχει κλείσει.
Τὸ νόημα
Στο πρώτο επίπεδο, η παραβολή μιλά για την έλευση του Χριστού στο τέλος του χρόνου και για την ετοιμότητα της Εκκλησίας. Στο εσωτερικό όμως επίπεδο, μιλά για κάθε προσωπική «έλευση»: για κάθε στιγμή που ο Κύριος έρχεται στην καρδιά μας —στη λειτουργία, στον πλησίον, στη δοκιμασία—, και για το αν θα Τον υποδεχτούμε με αναμμένη λαμπάδα.
Το «λάδι» δεν είναι κάτι που μπορούμε να δανειστούμε την τελευταία στιγμή. Δεν εξαντλείται σε εξωτερικές πράξεις, αλλά αναφέρεται σε εσωτερική κατάσταση που χτίζεται με τον χρόνο. Όταν οι μωρές ζητούν λάδι από τις φρόνιμες, η άρνηση δεν είναι σκληρότητα: είναι αναγνώριση ότι ορισμένα πράγματα δεν μεταβιβάζονται. Η σχέση κάθε ψυχής με τον Θεό είναι προσωπική, όπως και η μετάνοιά της.
Η ίδια η καθυστέρηση του νυμφίου είναι σημαντική. Ο πειρασμός της αναμονής δοκιμάζει την υπομονή και την επάρκεια του εφοδίου. Όλες αποκοιμιούνται —ακόμα και οι φρόνιμες· η νύστα δεν είναι αμαρτία—, αλλά κρίνεται ποια έχει εφοδιαστεί και με τι.
Πατερικὲς προσεγγίσεις
Στην πατερική παράδοση το λάδι ερμηνεύεται ποικιλοτρόπως: ως ελεημοσύνη, ως αγάπη, ως χάρη του Αγίου Πνεύματος, ως αρετή ζώσα. Ο Άγιος Σεραφείμ του Σάρωφ, σε γνωστή του διδασκαλία, ταυτίζει το λάδι με την «κτήση του Πνεύματος» που είναι ο σκοπός της χριστιανικής ζωής. Η παραβολή έτσι παύει να είναι απειλή και γίνεται οδηγός: ολόκληρη η άσκηση —προσευχή, νηστεία, ελεημοσύνη— έχει ένα στόχο, να γεμίσουν τα αγγεία μας με την παρουσία του Πνεύματος.
Ο Ιερός Χρυσόστομος τονίζει ότι οι μωρές δεν χαρακτηρίζονται πόρνες ή ασεβείς, αλλά «μωρές»: είχαν παρθενία, είχαν ζήλο, είχαν λαμπάδες. Δεν τους έλειπε η εμφάνιση της ευσέβειας, αλλά το βάθος της. Η παραβολή προειδοποιεί έτσι όχι κυρίως τους ασεβείς, αλλά τους εκκλησιαζόμενους που νομίζουν ότι αρκούν τα εξωτερικά.
Ἐφαρμογή
Η Μεγάλη Δευτέρα και η Μεγάλη Τρίτη της Εκκλησίας μάς καλούν με τον ύμνο «Ἰδοὺ ὁ Νυμφίος ἔρχεται ἐν τῷ μέσῳ τῆς νυκτός». Δεν είναι λυρική φράση· είναι κλήση να εξετάσουμε καθημερινά την επάρκεια του λαδιού στις λαμπάδες μας.