Δύο σύντομες, ζευγαρωτές παραβολές κλείνουν την παραβολική ενότητα του Ματθαίου. Στην πρώτη, ένας άνθρωπος ανακαλύπτει κατά τύχη έναν θησαυρό κρυμμένο σε αγρό· χαρμόσυνος, πάει, πουλά όσα έχει και αγοράζει εκείνον τον αγρό. Στη δεύτερη, ένας έμπορος αναζητά συστηματικά καλούς μαργαρίτες και, βρίσκοντας έναν πολύτιμο, πουλά πάλι τα πάντα και τον αγοράζει. Δύο διαφορετικοί δρόμοι, μία ίδια κατάληξη.

Τὸ νόημα

Στην επιφάνεια οι δύο εικόνες είναι παρόμοιες, αλλά κρύβουν μια ουσιώδη διαφορά. Ο πρώτος βρίσκει τον θησαυρό χωρίς να τον ψάχνει· είναι αυτός που δέχεται τη Βασιλεία ως αιφνίδια ευλογία, ως απρόοπτη συνάντηση με τον Χριστό. Ο δεύτερος είναι έμπορος μαργαριτών —δηλαδή έχει ήδη γνώση και πείρα του τι αναζητά— και ανακαλύπτει τη Βασιλεία ως τον τέλειο μαργαρίτη που συνοψίζει και ξεπερνά όλα τα προηγούμενα. Είναι οι δύο τύποι της πνευματικής διαδρομής: η αιφνίδια ευλογία και η μακρά αναζήτηση.

Κοινή είναι η ανταπόκριση: «πωλεῖ πάντα ὅσα ἔχει». Η Βασιλεία δεν συντίθεται με ό,τι κατείχαμε προηγουμένως· απαιτεί τη συνολική επανατοποθέτηση των προτεραιοτήτων. Δεν πρόκειται για άρνηση των αγαθών καθαυτή, αλλά για αναγνώριση ότι κανένα από αυτά δεν είναι αρκετό. Όποιος έχει δει τον θησαυρό, καταλαβαίνει ότι το να τον ανταλλάξει με όλα τα υπόλοιπα δεν είναι θυσία αλλά κέρδος.

Η αναφορά της χαράς στην πρώτη παραβολή —«ἀπὸ τῆς χαρᾶς αὐτοῦ»— είναι αποκαλυπτική. Η αυταπάρνηση που ζητά ο Χριστός δεν είναι σκυθρωπή απάρνηση, αλλά καρπός μιας πληρότητας που έχει ήδη βιωθεί.

Πατερικὲς προσεγγίσεις

Ο Ιερός Χρυσόστομος βλέπει στις δύο παραβολές δύο τρόπους με τους οποίους ο Κύριος προσελκύει τους ανθρώπους: άλλους τους εκπλήσσει με αναπάντεχη επίσκεψη, άλλους τους οδηγεί μέσα από τη διαρκή τους αναζήτηση. Ο Θεός γνωρίζει και τους δύο δρόμους και σέβεται και τους δύο.

Στην πατερική παράδοση ο μαργαρίτης ταυτίζεται και με τον ίδιο τον Χριστό —«ὁ ζωντανὸς μαργαρίτης» κατά παλαιά συριακή έκφραση που πέρασε και στην ελληνική ασκητική γραμματεία—, και με τη γνώση του Πνεύματος. Ο θησαυρός, εξάλλου, ερμηνεύεται και ως η ίδια η Γραφή, που κρύβει το νόημά της και αποκαλύπτεται σε όποιον σκάβει με υπομονή.

Ἐφαρμογή

Η παραβολή ρωτά: τι θα ήμασταν διατεθειμένοι να πουλήσουμε για να αποκτήσουμε τον μαργαρίτη; Συχνά κρατάμε δευτερεύοντα μαργαριτάρια —τη βεβαιότητα, τη συνήθεια, την κοινωνική εικόνα— και χάνουμε τον έναν.