Η παραβολή των Ζιζανίων ακολουθεί άμεσα την παραβολή του Σπορέως στην παραβολική ενότητα του Ματθαίου. Ένας οικοδεσπότης σπέρνει καλό σπόρο στον αγρό του· ο εχθρός όμως, ενώ οι άνθρωποι κοιμούνται, σπέρνει ζιζάνια ανάμεσα στο σιτάρι. Όταν αυτά εμφανίζονται, οι δούλοι σπεύδουν να ρωτήσουν αν πρέπει να τα ξεριζώσουν. Ο κύριος απαντά: «Οὔ· μήποτε συλλέγοντες τὰ ζιζάνια ἐκριζώσητε ἅμα αὐτοῖς τὸν σῖτον. Ἄφετε συναυξάνεσθαι ἀμφότερα μέχρι τοῦ θερισμοῦ.»
Τὸ νόημα
Η παραβολή απαντά σε ένα οξύ ερώτημα: γιατί ο Θεός επιτρέπει να συνυπάρχουν κακό και καλό μέσα στον κόσμο, και μάλιστα μέσα στην ίδια την Εκκλησία; Η απάντηση δεν αρνείται τη διάκριση —το ζιζάνιο παραμένει ζιζάνιο, ο σίτος παραμένει σίτος— αλλά αναβάλλει τον τελικό διαχωρισμό για το «τέλος του αιώνος», όταν θα γίνει ο θερισμός.
Δύο σημεία είναι κρίσιμα. Πρώτον, η σύσταση «ἄφετε» δεν είναι αδιαφορία αλλά μακροθυμία. Η ανθρώπινη βιασύνη να καθαρίσει τον αγρό κινδυνεύει να ξεριζώσει και τον καλό σπόρο. Στο επίπεδο της προσωπικής ιστορίας, αυτό σημαίνει ότι κανείς δεν μπορεί να κρίνει οριστικά τον άλλον: ο σημερινός «ζιζάνιος» μπορεί αύριο να μετανοήσει και να γίνει σιτάρι.
Δεύτερον, ο Κύριος αποκαλύπτει την αρχή του κακού: «ἐχθρὸς ἄνθρωπος τοῦτο ἐποίησεν». Το κακό δεν είναι αυθύπαρκτο ούτε προέρχεται από τον σπορέα· είναι παρείσακτο, παράσιτο πάνω σε ένα κατά φύσιν καλό κτίσμα.
Πατερικὲς προσεγγίσεις
Ο Ιερός Χρυσόστομος σχολιάζει με έμφαση τη μακροθυμία του Θεού: η αναβολή της κρίσης δεν είναι αδυναμία, αλλά συγκατάβαση που δίνει χώρο στη μετάνοια. Στην εποχή του ο Άγιος αντιμετώπιζε τον πειρασμό όσων ζητούσαν βίαιη εκκαθάριση των αιρετικών· η παραβολή του δίνει το επιχείρημα ότι ο διαχωρισμός ανήκει στους αγγέλους, όχι σε εμάς.
Ο Άγιος Αυγουστίνος, σε μια ανάλογη γραμμή, αξιοποιεί την παραβολή για να μιλήσει για τη μικτή σύσταση της επίγειας Εκκλησίας: ποτέ δεν θα είναι, σε αυτή τη ζωή, κοινότητα μόνο των τελείων. Στους νηπτικούς συγγραφείς, εξάλλου, ο αγρός γίνεται ο ίδιος ο εσωτερικός κόσμος του ανθρώπου, όπου συνυπάρχουν αρετές και πάθη και χρειάζεται διάκριση.
Ἐφαρμογή
Η παραβολή μάς προστατεύει από δύο ακρότητες: την απελπισία μπροστά στο κακό και την αλαζονεία της πρόωρης κρίσης. Καλούμαστε σε υπομονή, διάκριση και εμπιστοσύνη ότι ο θερισμός ανήκει στον Κύριο.