Στὸ μέσον τῆς ἐπὶ τοῦ Ὄρους Ὁμιλίας, καὶ ἀφοῦ διέκρινε τὴν προσευχὴ τῶν ὑποκριτῶν ἀπὸ τὴν ἀληθινή, ὁ Κύριος παρέδωσε στοὺς μαθητές Του τὸν τύπο τῆς προσευχῆς ποὺ ἔμελλε νὰ γίνῃ τὸ κοινὸν ψαλτήριον τῆς Ἐκκλησίας. Ἑπτὰ αἰτήματα συμπυκνώνουν τὴν σχέση τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὸν Θεὸν Πατέρα.
Τὸ νόημα
«Πάτερ ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς». Δὲν λέμε «Πάτερ μου», ἀλλὰ «ἡμῶν»· ἡ προσευχὴ μᾶς εἰσάγει εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς στὴν κοινωνία τῶν ἀδελφῶν. Δὲν προσευχόμεθα ἀτομικῶς, ἀλλὰ ἐκκλησιαστικῶς, ἀκόμη καὶ ὅταν εἴμεθα μόνοι. Τὰ τρία πρῶτα αἰτήματα ἀφοροῦν τὸν Θεόν: τὸ Ὄνομα, ἡ Βασιλεία, τὸ Θέλημα. Δὲν ζητοῦμε νὰ ἁγιασθῇ τὸ ὄνομά Του ἐπειδὴ θὰ μποροῦσε νὰ μὴν εἶναι ἤδη ἅγιον, ἀλλὰ νὰ ἁγιασθῇ μέσα μας καὶ διὰ τοῦ βίου μας. Τὰ ἑπόμενα τέσσερα ἀφοροῦν ἐμᾶς: τὸν ἄρτον, τὴν συγχώρησιν, τὸν πειρασμόν, τὴν ἀπαλλαγὴν ἀπὸ τοῦ πονηροῦ. Ὁ «ἐπιούσιος» ἄρτος εἶναι ταυτόχρονα τροφὴ τοῦ σώματος καὶ τροφὴ τῆς ψυχῆς, μὲ κορυφαία ἐκπλήρωση τὴν Θεία Εὐχαριστίαν. Καὶ ἡ ἄφεσις τῶν ὀφειλῶν δένεται μὲ τὴν δική μας ἄφεση πρὸς τοὺς ὀφειλέτες μας — ἕνα συνταρακτικὸ «ὡς» ποὺ μᾶς ὑπενθυμίζει ὅτι ἡ συγχώρηση εἶναι ἀμοιβαία πραγματικότης.
Πατερικὲς προσεγγίσεις
Ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος, ἑρμηνεύοντας τὸ «Πάτερ ἡμῶν», διδάσκει ὅτι ἡ ἁπλὴ αὐτὴ προσφώνηση συμπυκνώνει ὅλη τὴ θεολογία τῆς υἱοθεσίας: ὁ Χριστιανὸς δὲν προσεύχεται ὡς δοῦλος, ἀλλὰ ὡς υἱὸς ποὺ γνωρίζει τὸν Πατέρα. Ὁ ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής, στὴν Ἑρμηνεία του εἰς τὸ Πάτερ ἡμῶν, βλέπει στὰ ἑπτὰ αἰτήματα ἑπτὰ μυστήρια: τὴν θεολογία, τὴν υἱοθεσία, τὴν ἰσοτιμίαν τῶν ἀγγέλων, τὴν μετοχὴ τῆς θείας ζωῆς, τὴν ἀνακαίνιση τῆς φύσεως, τὴν νίκη ἐπὶ τοῦ νόμου τῆς ἁμαρτίας, τὴν ἀπαλλαγὴ ἀπὸ τὴν ἐξουσία τοῦ πονηροῦ. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος Νύσσης τονίζει ὅτι ἡ προσευχὴ αὐτὴ δὲν εἶναι μόνον τύπος, ἀλλὰ καὶ πρόγραμμα ζωῆς.
Ἐφαρμογή
Νὰ τὴν λέμε ἀργά. Κάθε αἴτημα νὰ ἀναπνέῃ. Δὲν εἶναι κατάλογος, εἶναι συνομιλία.