Η ανάσταση του Λαζάρου είναι το μεγαλύτερο σημείο του κατά Ιωάννην ευαγγελίου, ακριβώς πριν από το Πάθος. Ο Λάζαρος, αδελφός της Μάρθας και της Μαρίας στη Βηθανία, ασθενεί. Οι αδελφές στέλνουν μήνυμα στον Κύριο: «ἴδε ὃν φιλεῖς ἀσθενεῖ». Ο Ιησούς, παρ’ όλη την αγάπη του, καθυστερεί δύο ημέρες. Όταν φτάνει, ο Λάζαρος έχει ήδη πεθάνει «τέσσαρας ἡμέρας». Στον τάφο, αφού δακρύσει, καλεί δυνατά: «Λάζαρε, δεῦρο ἔξω». Ο νεκρός εξέρχεται «δεδεμένος τοὺς πόδας καὶ τὰς χεῖρας κειρίαις».
Τὸ νόημα
Το θαύμα είναι περισσότερο από επαναφορά στη ζωή. Ο Λάζαρος δεν ανίσταται όπως θα αναστηθεί ο Χριστός· θα ξαναπεθάνει. Η ανάσταση αυτή είναι «πρόρρησις», πρόλογος. Η ίδια η αναγγελία που κάνει ο Κύριος αποκαλύπτει τη βαθύτερη σημασία: «Ἐγώ εἰμι ἡ ἀνάστασις καὶ ἡ ζωή· ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ κἂν ἀποθάνῃ ζήσεται». Ο Χριστός δεν ισχυρίζεται ότι κρατά την εξουσία της ανάστασης· είναι ο ίδιος η Ανάσταση.
Η καθυστέρηση είναι θεολογικά κρίσιμη. Αν ο Κύριος έφτανε αμέσως, θα είχαμε θεραπεία ασθενούς, όχι ανάσταση νεκρού. Οι «τέσσερις ημέρες» στο εβραϊκό περιβάλλον σήμαιναν ότι η ψυχή είχε οριστικά αναχωρήσει· δεν επρόκειτο πια για κωματώδη κατάσταση. Έτσι το θαύμα τοποθετείται πέρα από κάθε φυσική ερμηνεία.
Συγκλονιστική είναι η ανθρωπινότητα του Κυρίου. «Ἐδάκρυσεν ὁ Ἰησοῦς». Δεν δακρύζει επειδή αγνοεί τι θα κάνει· δακρύζει επειδή στέκεται σε αληθινή κοινωνία με τον πόνο. Η θεότητα δεν καταργεί τη συμπάθεια· την επικυρώνει.
Η εντολή στο τέλος —«Λύσατε αὐτὸν καὶ ἄφετε ὑπάγειν»— είναι παιδαγωγική. Ο Κύριος δεν λύνει τις κειρίες· αυτή η πράξη ανατίθεται στους ανθρώπους. Η Εκκλησία καλείται να αναλάβει τη συνέχιση: ο Χριστός ανασταίνει· εμείς λύνουμε τα δεσμά.
Πατερικὲς προσεγγίσεις
Ο Ιερός Χρυσόστομος, στις Ομιλίες του στον Ιωάννη, υπογραμμίζει την οικονομία της καθυστέρησης. Ο Κύριος δεν αναβάλλει από αδιαφορία αλλά για να αυξηθεί η δωρεά. Επίσης σχολιάζει τα δάκρυα ως απόδειξη της αληθινής ενσάρκωσης: όχι φαντασία ανθρωπινότητας, αλλά πραγματική.
Ο Άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας βλέπει στην κραυγή «Λάζαρε, δεῦρο ἔξω» τη φωνή του ίδιου του Λόγου που στην αρχή δημιούργησε τα όντα. Στο μέλλον, λέει, η ίδια φωνή θα ακούσει σε όλους τους τάφους —«ἀκούσουσι τῆς φωνῆς αὐτοῦ». Στην ορθόδοξη υμνογραφία, εξάλλου, το θαύμα ψάλλεται ως «βεβαίωσις τῆς κοινῆς ἀναστάσεως»: επιβεβαίωση της κοινής μας ανάστασης. Στην ασκητική παράδοση ο Λάζαρος γίνεται και εικόνα της ψυχής που, ενώ έχει νεκρωθεί από τις αμαρτίες, ακούει τη φωνή του Χριστού στη μετάνοια και βγαίνει στο φως.
Ἐφαρμογή
Το Σάββατο του Λαζάρου, πριν από την Κυριακή των Βαΐων, η Εκκλησία μας τοποθετεί ενώπιον αυτού του τάφου που ανοίγει. Είναι κλήση να εμπιστευθούμε ότι καμία δική μας «τετραήμερη» κατάσταση —απελπισία, παραίτηση, σιωπή— δεν είναι έξω από την εμβέλεια της φωνής Του.