Στο δεύτερο κεφάλαιο του κατά Ιωάννην ευαγγελίου διαβάζουμε για το πρώτο «σημεῖον» του Κυρίου, στον γάμο της Κανά. Ο Ιησούς, η Μητέρα του και οι μαθητές του είναι καλεσμένοι. Στη διάρκεια του γάμου τελειώνει το κρασί. Η Μαρία στρέφεται στον Υιό της: «οἶνον οὐκ ἔχουσιν». Παρά τη φαινομενική επιφύλαξη της απάντησης —«οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου»—, εκείνη παραγγέλλει στους διακόνους: «ὅ τι ἂν λέγῃ ὑμῖν, ποιήσατε». Ο Κύριος ζητά να γεμίσουν έξι λίθινες υδρίες με νερό και να αντλήσουν. Το νερό έχει γίνει εκλεκτό κρασί.
Τὸ νόημα
Στον Ιωάννη το θαύμα δεν είναι απλώς θαυμαστή ενέργεια· είναι «σημείο» που αποκαλύπτει κάτι. Η Κανά αποκαλύπτει την παρουσία του Νυμφίου. Σε έναν γάμο, που εξ ορισμού γιορτάζει την ένωση, ο Χριστός εμφανίζεται ως ο αληθινός Νυμφίος που θα παντρευτεί την ανθρώπινη φύση. Το ότι ο γάμος βρίσκεται σε αδιέξοδο —«οἶνον οὐκ ἔχουσιν»— εικονίζει το αδιέξοδο της Παλαιάς Διαθήκης, η οποία δεν μπορούσε από μόνη της να φέρει την πληρότητα.
Οι έξι υδρίες είναι τοποθετημένες «κατὰ τὸν καθαρισμὸν τῶν Ἰουδαίων». Η ίδια η ευαγγελική αφήγηση μας προσφέρει την ερμηνεία: τα δοχεία της εξωτερικής τυπικής καθαρότητας μετατρέπονται σε δοχεία γιορτής. Ο νόμος δεν καταργείται· πληρούται και μεταμορφώνεται. Το νερό της εντολής γίνεται κρασί χάριτος.
Σημαντικός είναι ο ρόλος της Θεοτόκου. Η Παναγία είναι αυτή που παρατηρεί την ανάγκη και μεσιτεύει. Δεν δίνει εντολή στον Υιό· τον πληροφορεί και αφήνει το «πώς» στη δική του βούληση. Στους διακόνους όμως δίνει την οδηγία της απόλυτης υπακοής: «ὅ τι ἂν λέγῃ ὑμῖν, ποιήσατε». Είναι η σύντομη μυστική θεολογία της: όλη η σωτηρία περνά από εδώ.
Πατερικὲς προσεγγίσεις
Ο Ιερός Χρυσόστομος, στις Ομιλίες του στον Ιωάννη, σχολιάζει το «οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου». Δεν είναι άρνηση, αλλά επιβεβαίωση ότι ο Υιός κινείται από εσωτερική, θεϊκή τάξη και όχι από εξωτερικές πιέσεις. Παρ’ όλα αυτά, η Μητέρα γνωρίζει τον Υιό της και η πίστη της προηγείται του χρόνου. Έτσι το θαύμα γίνεται από αγάπη, όχι από κατεπείγον.
Στους Πατέρες η Κανά συνδέεται και με το μυστήριο της Ευχαριστίας: το νερό που γίνεται κρασί είναι προτύπωση της μεταβολής, και η ίδια η γιορτή του γάμου είναι πρόγευση της ουράνιας τράπεζας. Η πατερική παράδοση τονίζει ιδιαίτερα τον ευχαριστιακό χαρακτήρα του σημείου. Στην ασκητική παράδοση, εξάλλου, οι έξι υδρίες ταυτίζονται με τις έξι ηλικίες της ψυχής ή με τις έξι ημέρες της δημιουργίας, που όλες προσδοκούν τη μεταμόρφωση μέσω του Λόγου.
Ἐφαρμογή
Όταν στον δικό μας γάμο, στο δικό μας έργο, στη δική μας προσπάθεια τελειώνει το κρασί —δηλαδή η χαρά, η δύναμη, το νόημα—, η Μητέρα μάς δείχνει τη μόνη οδό: «ὅ τι ἂν λέγῃ ὑμῖν, ποιήσατε».