Το θαύμα του χορτασμού των πεντακισχιλίων είναι το μόνο που παραδίδεται και από τους τέσσερις ευαγγελιστές, σημείο της κεντρικής σημασίας του στη μνήμη της πρώτης Εκκλησίας. Ο Ματθαίος το τοποθετεί αμέσως μετά την είδηση του φόνου του Ιωάννου του Προδρόμου. Ο Κύριος αποσύρεται «εἰς ἔρημον τόπον κατ’ ἰδίαν»· τα πλήθη όμως τον ακολουθούν. Σπλαχνίζεται, θεραπεύει τους ασθενείς τους και, καθώς πέφτει το βράδυ, οι μαθητές προτείνουν να τους απολύσει για να βρουν φαγητό. Ο Κύριος αντιστρέφει την πρόταση: «Δότε αὐτοῖς ὑμεῖς φαγεῖν». Έχουν μόνο πέντε άρτους και δύο ψάρια.

Τὸ νόημα

Το θαύμα δεν λύνει απλώς ένα πρόβλημα επιβίωσης· διδάσκει τη δυναμική του «ολίγου». Ο Κύριος δεν ζητά παραπάνω από όσα έχουν οι μαθητές. Ζητά αυτό που έχουν, να τοποθετηθεί στα δικά του χέρια. Η ευλογία, ο τεμαχισμός και η διανομή είναι ακριβώς οι κινήσεις της Ευχαριστίας: «λαβών… εὐλόγησεν, καὶ κλάσας ἔδωκε». Ο ίδιος ρυθμός θα επαναληφθεί στον Μυστικό Δείπνο.

Το πλήθος καθίζει «ἐπὶ τοῦ χόρτου»· η σημείωση ανακαλεί τον Ψαλμό 22 («Κύριος ποιμαίνει με»: «εἰς τόπον χλόης»). Ο Χριστός εμφανίζεται ως ο νέος ποιμένας που τρέφει το λαό του στην έρημο, όπως ο Θεός είχε θρέψει τους Ισραηλίτες με μάννα. Όμως η σχέση δεν είναι απλώς αναφορική: ο Ιησούς δεν στέλνει την τροφή· είναι ο ίδιος η τροφή.

Σημαντική η μνεία ότι όλοι «ἔφαγον καὶ ἐχορτάσθησαν». Δεν είναι ολιγαρκής μετάδοση, αλλά πληρότητα. Και τα περισσεύματα —δώδεκα κόφινοι— δεν είναι σπατάλη· είναι σημείο ότι η χάρη του Θεού δεν εξαντλείται από τις ανθρώπινες ανάγκες, αλλά τις υπερβαίνει.

Πατερικὲς προσεγγίσεις

Ο Ιερός Χρυσόστομος, σχολιάζοντας τη σκηνή στις Ομιλίες του στον Ματθαίο, υπογραμμίζει τη χειρονομία του Κυρίου να αναβλέψει στον ουρανό πριν την ευλογία. Διδάσκει με αυτό, λέει, τους μαθητές —και εμάς— ότι ακόμα και ο Υιός, στην ανθρώπινη φύση του, αποδίδει στον Πατέρα την προέλευση κάθε δωρεάς. Είναι μάθημα ευχαριστίας πριν από κάθε γεύμα.

Στην πατερική παράδοση το θαύμα διαβάζεται ως προτύπωση της ευχαριστιακής τράπεζας. Σε αλληγορική ανάγνωση, οι πέντε άρτοι συνδέονται με τις πέντε αισθήσεις, που μέσω της ευλογίας μετατρέπονται σε όργανο τροφής για το πλήθος· σε άλλη ερμηνεία, οι πέντε άρτοι ταυτίζονται με την Πεντάτευχο, που, ανοιγόμενη στο φως του Χριστού, τρέφει την Εκκλησία. Οι δώδεκα κόφινοι περισσεύματα συνδέονται με τους δώδεκα αποστόλους και την παγκόσμια αποστολή.

Ἐφαρμογή

Συχνά λέμε ότι «δεν φτάνει» το χρόνο, η δύναμη ή τα μέσα μας. Η αφήγηση μάς ζητά να προσφέρουμε ό,τι έχουμε, όσο μικρό κι αν είναι, στα χέρια του Κυρίου. Η Ευχαριστία γίνεται έτσι το πραγματικό πρότυπο της κάθε χριστιανικής διακονίας.