Ὁ ἐν ἁγίοις Πατὴρ ἡμῶν Διάδοχος, Ἐπίσκοπος Φωτικῆς

Βίος

Ὁ ἅγιος Διάδοχος ἔζησε εἰς τὸ μέσον τοῦ ε΄ αἰῶνος καὶ διετέλεσεν ἐπίσκοπος τῆς Φωτικῆς, πόλεως τῆς Παλαιᾶς Ἠπείρου, παρὰ τὴν σημερινὴν Παραμυθίαν Θεσπρωτίας. Παρευρέθη εἰς τὴν Δ΄ Οἰκουμενικὴν Σύνοδον τῆς Χαλκηδόνος τὸ 451 καὶ ἀκολούθως ὑπέγραψε τὴν ἐγκύκλιον ἐπιστολὴν τῶν ἐπισκόπων τῆς Ἠπείρου πρὸς τὸν αὐτοκράτορα Λέοντα Α΄ (458) ὑπὲρ τῶν ὅρων αὐτῆς. Ἐλάχιστα γνωρίζομεν περὶ τοῦ προσωπικοῦ του βίου — διασώζει τὴν ἁγιότητά του κυρίως τὸ θεολογικόν του ἔργον.

Διδασκαλία

Τὸ κύριον ἔργον του εἶναι τὰ «Ἑκατὸν Γνωστικὰ Κεφάλαια» περὶ πνευματικῆς διακρίσεως καὶ μυστικῆς ζωῆς. Ἀντιμετωπίζει συστηματικῶς τὴν αἵρεσιν τοῦ Μεσσαλιανισμοῦ, ποὺ ἰσχυρίζετο ὅτι ὁ ἄνθρωπος δύναται νὰ αἰσθάνηται τὴν θείαν χάριν αἰσθητῶς καὶ ἀδιακόπως. Ὁ Διάδοχος διδάσκει τὴν δυνατότητα τῆς πνευματικῆς αἰσθήσεως, ἀλλὰ συγχρόνως τὴν σταθερὰν διάκρισιν αὐτῆς ἀπὸ τὰς δαιμονικὰς πλάνας. Πρῶτος συνιστᾷ συστηματικῶς τὴν συνεχῆ ἐπίκλησιν τοῦ ὀνόματος τοῦ Ἰησοῦ ὡς μέθοδον καθαρισμοῦ τοῦ νοός.

Σημασία

Ὁ ἅγιος Διάδοχος ἀποτελεῖ τὸν συνδετικὸν κρίκον μεταξὺ τῆς αἰγυπτιακῆς ἐρημητικῆς παραδόσεως καὶ τῆς μετέπειτα ἡσυχαστικῆς θεολογίας. Τὰ «Ἑκατὸν Κεφάλαιά» του εἰσήχθησαν εἰς τὴν Φιλοκαλίαν καὶ ἐπηρέασαν βαθύτατα τὸν Συμεὼν τὸν Νέον Θεολόγον καὶ τὸν Γρηγόριον Παλαμᾶν.