Ὁ ἐν ἁγίοις Πατὴρ ἡμῶν Εἰρηναῖος, Ἐπίσκοπος Λυώνος

Βίος

Ὁ ἅγιος Εἰρηναῖος ἐγεννήθη ἐν Σμύρνῃ περὶ τὸ 130 καὶ ὑπῆρξε μαθητὴς τοῦ ἁγίου Πολυκάρπου. Ἀπεστάλη ὡς ἱεραπόστολος εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ ἐχειροτονήθη ἐπίσκοπος Λυώνος μετὰ τὸν διωγμὸν τοῦ 177, διαδεχόμενος τὸν ἱερομάρτυρα Ποθεινόν. Ἐτελειώθη μαρτυρικῶς περὶ τὸ 202 κατὰ τὸν διωγμὸν τοῦ Σεπτιμίου Σεβήρου.

Διδασκαλία

Τὸ μέγα του ἔργον «Ἔλεγχος καὶ ἀνατροπὴ τῆς ψευδωνύμου γνώσεως» — γνωστὸν ὡς «Κατὰ Αἱρέσεων» — ἀντιμετωπίζει συστηματικῶς τὴν γνωστικὴν αἵρεσιν καὶ διατυπώνει τὴν θεολογίαν τῆς ἀνακεφαλαιώσεως: ὁ Λόγος ἐνηνθρώπησε διὰ νὰ ἀνακεφαλαιώσῃ ἐν Ἑαυτῷ τὰ πάντα, ἐπαναφέρων τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν εἰς τὴν ἀρχικήν της ἑνότητα μετὰ τοῦ Θεοῦ. Καθιερώνει τὴν ἔννοιαν τοῦ «κανόνος τῆς ἀληθείας» καὶ ἀναδεικνύει τὴν διαδοχὴν τῶν ἐπισκόπων ὡς ἐγγύησιν τῆς ἀποστολικῆς παραδόσεως.

Σημασία

Ὑπῆρξε ὁ πρῶτος μέγας συστηματικὸς θεολόγος τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ θεολογία τῆς ἀνακεφαλαιώσεως ἐπηρέασε βαθύτατα τοὺς μετέπειτα Πατέρας — ἰδίως τὸν Ἀθανάσιον καὶ τὸν Μάξιμον τὸν Ὁμολογητήν — καὶ συνιστᾷ θεμέλιον τῆς ὀρθοδόξου χριστολογίας καὶ ἀνθρωπολογίας.