Εὐσέβιος, Ἐπίσκοπος Καισαρείας τῆς Παλαιστίνης

Βίος

Ὁ Εὐσέβιος ἐγεννήθη περὶ τὸ 260 ἐν Παλαιστίνῃ. Μαθητὴς καὶ φίλος τοῦ μάρτυρος Παμφίλου, ἐντρύφησε εἰς τὴν μεγάλην βιβλιοθήκην τῆς Καισαρείας, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἐμπλουτίσει ἡ παράδοσις τοῦ Ὠριγένους. Ἐπιβιώσας τοῦ διωγμοῦ τοῦ Διοκλητιανοῦ, ἐξελέγη ἐπίσκοπος Καισαρείας περὶ τὸ 313. Ὑπῆρξεν ἐκ τῶν πλέον πεπαιδευμένων ἀνδρῶν τῆς ἐποχῆς του καὶ σύμβουλος τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου· ἐκοιμήθη περὶ τὸ 340.

Ἔργα

Τὸ μνημειῶδες ἔργον του εἶναι ἡ «Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία» εἰς δέκα βιβλία, ἡ πρώτη συστηματικὴ ἱστορία τῆς Ἐκκλησίας ἀπὸ τῶν Ἀποστόλων ἕως τῶν ἡμερῶν του, ἡ ὁποία διέσωσε πλῆθος ἀρχαίων πηγῶν ποὺ ἄλλως θὰ εἶχαν χαθῆ. Συνέγραψεν ἐπίσης τὸν «Βίον Κωνσταντίνου», τὴν «Εὐαγγελικὴν Προπαρασκευὴν» καὶ «Ἀπόδειξιν», τὸ «Χρονικόν», καθὼς καὶ ἑρμηνευτικὰ καὶ ἀπολογητικὰ ἔργα.

Θέσις καὶ σημασία

Ἡ στάσις τοῦ Εὐσεβίου κατὰ τὴν ἀρειανικὴν ἔριν ὑπῆρξε μετριοπαθὴς καὶ οὐχὶ πάντοτε σαφής· ἐτήρησεν ἐπιφυλάξεις ἔναντι τῆς ὁρολογίας τοῦ «ὁμοουσίου» τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου, εἰς τὴν ὁποίαν ὅμως μετέσχε. Διὰ τοῦτο δὲν συγκαταλέγεται μεταξὺ τῶν ἁγίων Πατέρων. Ἡ ἀξία του ὅμως ὡς ἱστορικοῦ καὶ διασώστου τῆς ἀρχαίας ἐκκλησιαστικῆς παραδόσεως παραμένει ἀνυπολόγιστος· δικαίως ἀποκαλεῖται «πατὴρ τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἱστορίας».

Τὸ κείμενον

Στὸ πρωτότυπον: Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία (δέκα βιβλία) καὶ Εἰς τὸν βίον Κωνσταντίνου (τέσσαρα βιβλία), εἰς τὴν ἀρχαίαν ἑλληνικήν, μὲ περίληψιν εἰς ἑκάστην σελίδα.