Ὁ ἐν ἁγίοις Πατὴρ ἡμῶν Φώτιος ὁ Μέγας, Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως

Βίος

Ὁ ἅγιος Φώτιος ἐγεννήθη περὶ τὸ 820 ἐν Κωνσταντινουπόλει ἀπὸ ἀριστοκρατικὴν εἰκονόφιλον οἰκογένειαν. Πρὶν τὴν χειροτονίαν του ὑπῆρξε ἤδη φημισμένος καθηγητὴς τοῦ Πανδιδακτηρίου τῆς Κωνσταντινουπόλεως, γραμματεὺς καὶ διπλωμάτης. Ἀνῆλθεν εἰς τὸν πατριαρχικὸν θρόνον τὸ 858 λαϊκὸς ἀκόμη, λαβὼν ἐντὸς ἑξαημέρου ὅλους τοὺς βαθμοὺς τῆς ἱερωσύνης. Καθαιρέθη τὸ 867, ἐπανῆλθε τὸ 877, καὶ ἀπεμακρύνθη ὁριστικῶς τὸ 886. Ὑπὸ τὴν προεδρίαν του συνεκλήθη ἐν Κωνσταντινουπόλει ἡ μεγάλη Σύνοδος τοῦ 879-880, ἥτις ἀκύρωσε τὴν δυτικὴν σύνοδον τοῦ 869-870. Ἐκοιμήθη ἐξόριστος τὸ 893.

Διδασκαλία

Τὸ ἔργον του εἶναι ἐκπληκτικῶς εὐρύ: ἡ «Μυριόβιβλος» (Βιβλιοθήκη), ποὺ περιγράφει 280 ἀρχαία ἔργα, πολλὰ πλέον χαμένα. Τὸ «Λεξικόν» του εἶναι βασικὴ φιλολογικὴ πηγή. Ἡ «Μυσταγωγία περὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος» ἀντιμετωπίζει συστηματικῶς τὴν προσθήκην τοῦ Filioque ἀπὸ τοὺς Φράγκους καὶ διατυπώνει τὴν ὀρθόδοξον διδασκαλίαν περὶ τῆς ἐκπορεύσεως τοῦ Πνεύματος ἐκ μόνου τοῦ Πατρός. Συνέγραψε ἐπίσης τὰ «Ἀμφιλόχια», ἑρμηνείας εἰς τὴν Γραφήν, καὶ Ὁμιλίας.

Σημασία

Ὁ ἅγιος Φώτιος συνεδύαζε τὴν φιλολογικὴν εὐρυμάθειαν μὲ τὴν θεολογικὴν ἀκρίβειαν καὶ τὸν ἱεραποστολικὸν ζῆλον — οἱ ἀδελφοὶ Κύριλλος καὶ Μεθόδιος ἀπεστάλησαν ὑπ’ αὐτοῦ εἰς τοὺς Σλάβους. Ἐθεμελίωσε τὴν συστηματικὴν θεολογικὴν ἀντίστασιν εἰς τὸ Filioque.