Ὁ ἐν ἁγίοις Πατὴρ ἡμῶν Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς, Ἀρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης

Βίος

Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ἐγεννήθη τὸ 1296 ἐν Κωνσταντινουπόλει ἀπὸ ἀριστοκρατικὴν οἰκογένειαν. Ἐσπούδασε εἰς τὰ ἀνώτερα παλατιανὰ σχολεῖα, ἀλλὰ σὲ ἡλικίαν εἴκοσι ἐτῶν ἀπεσύρθη εἰς τὸ Ἅγιον Ὄρος, ὅπου παρέμεινε ὡς ἀσκητής. Ὅταν ὁ Καλαβρὸς φιλόσοφος Βαρλαὰμ ἐπεχείρησε νὰ γελοιοποιήσῃ τὴν ἡσυχαστικὴν προσευχὴν τῶν ἁγιορειτῶν, ὁ Γρηγόριος ἀνέλαβε τὴν ὑπεράσπισίν των. Συνεκλήθησαν τρεῖς σύνοδοι ἐν Κωνσταντινουπόλει (1341, 1347, 1351) ποὺ ἐπεκύρωσαν τὴν διδασκαλίαν του. Τὸ 1347 ἐχειροτονήθη ἀρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης. Ἐκοιμήθη τὸ 1359.

Διδασκαλία

Τὰ ἔργα του «Ὑπὲρ τῶν ἱερῶς ἡσυχαζόντων», τὰ «Φυσικὰ καὶ θεολογικὰ κεφάλαια», οἱ «Ἀντιρρητικοὶ» κατὰ τοῦ Ἀκινδύνου διατυπώνουν τὴν θεμελιώδη διάκρισιν μεταξὺ τῆς ἀκαταλήπτου οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ τῶν ἀκτίστων ἐνεργειῶν Του. Ὁ Θεὸς εἶναι κατ’ οὐσίαν ἀμέθεκτος, ἀλλὰ μετέχεται κατ’ ἐνέργειαν. Τὸ φῶς τῆς Μεταμορφώσεως δὲν εἶναι ἁπλὴ αἴσθησις ἀλλὰ ἄκτιστος ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ, διαθέσιμος εἰς τοὺς ἁγίους ἤδη ἀπὸ τὴν παρούσαν ζωήν.

Σημασία

Ἡ θεολογία τοῦ ἁγίου Γρηγορίου σφράγισε τὴν ἑνότητα δόγματος καὶ ἐμπειρίας στὴν Ὀρθοδοξίαν καὶ διέκρινε ἀνεξιτήλως τὴν ἀνατολικὴν ἀπὸ τὴν δυτικὴν θεολογίαν. Ἑορτάζεται καὶ τὴν Β΄ Κυριακὴν τῶν Νηστειῶν ὡς συνέχεια τῆς Ὀρθοδοξίας.