Ὁ ἐν ἁγίοις Πατὴρ ἡμῶν Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός, ὁ Χρυσορρόας

Βίος

Ὁ ἅγιος Ἰωάννης ἐγεννήθη ἐν Δαμασκῷ περὶ τὸ 675-676 ἐξ ἀριστοκρατικῆς χριστιανικῆς οἰκογενείας. Ὁ πατήρ του Σέργιος Μανσοὺρ ὑπηρέτει ὡς ἀνώτερος ἀξιωματοῦχος τῆς αὐλῆς τοῦ Ὀμαϋάδου χαλίφη. Τὴν παιδείαν ἔλαβε παρὰ τοῦ μοναχοῦ Κοσμᾶ — αἰχμαλώτου ἐξ Ἰταλίας ἐξαγορασθέντος ὑπὸ τοῦ πατρός του — ὁ ὁποῖος τὸν ἐδίδαξε φιλοσοφίαν, μαθηματικὰ καὶ θεολογίαν. Ὁ Ἰωάννης διεδέχθη τὸν πατέρα του εἰς τὴν αὐλήν, ἀλλὰ περὶ τὸ 720, ὅταν ἤρχισεν ἡ εἰκονομαχία ὑπὸ Λέοντος Γ΄, ἀπεσύρθη εἰς τὴν Λαύραν τοῦ ἁγίου Σάββα παρὰ τὰ Ἱεροσόλυμα, ὅπου ἐκάρη μοναχὸς καὶ ἐχειροτονήθη πρεσβύτερος. Ἐκεῖ συνέθεσε τὸ μεγαλύτερον μέρος τοῦ συγγραφικοῦ του ἔργου. Ἐκοιμήθη περὶ τὸ 749.

Διδασκαλία

Τρία εἶναι τὰ κύρια ἔργα του. Ἡ «Πηγὴ Γνώσεως» — τριμερὲς ἔργον ποὺ περιλαμβάνει τὰ «Διαλεκτικά», τὸ «Περὶ αἱρέσεων» καὶ τὴν «Ἔκδοσιν ἀκριβῆ τῆς Ὀρθοδόξου Πίστεως» — ἀποτελεῖ τὴν πρώτην συστηματικὴν σύνοψιν τῆς δογματικῆς διδασκαλίας τῆς Ἐκκλησίας καὶ ἐχρησίμευσεν ὡς πρότυπον διὰ τοὺς μεταγενεστέρους «Λατίνους» σχολαστικούς. Οἱ τρεῖς «Λόγοι ἀπολογητικοὶ πρὸς τοὺς διαβάλλοντας τὰς ἁγίας εἰκόνας» θεμελιώνουν τὴν θεολογίαν τῆς εἰκόνος μὲ τὴν διάκρισιν λατρείας — ποὺ ὀφείλεται μόνον εἰς τὸν Θεόν — καὶ τιμητικῆς προσκυνήσεως, ποὺ δικαίως ἀποδίδεται εἰς τὰς εἰκόνας. Τέλος, τὸ ὑμνογραφικὸν αὐτοῦ ἔργον — μὲ κορυφαῖον τὸν Ἀναστάσιμον Κανόνα τοῦ Πάσχα («Ἀναστάσεως ἡμέρα») καὶ τοὺς ἀναστασίμους κανόνας τῆς Ὀκτωήχου — διαμορφώνει τὸ μέγιστον μέρος τῆς ὑμνογραφίας τῆς Ὀρθοδόξου λατρείας.

Σημασία

Ὁ Δαμασκηνὸς συνοψίζει καὶ μεταβιβάζει τὴν πατερικὴν παράδοσιν τῶν πρώτων ἑπτὰ αἰώνων. Ὑπῆρξεν ὁ τελευταῖος μεγάλος Πατὴρ τῆς Ἀνατολῆς πρὸ τοῦ Φωτίου, καὶ τὸ ἔργον του ἀπετέλεσε τὸ θεολογικὸν θεμέλιον τῆς Ζ΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου (Νίκαια, 787) ποὺ ἐπεκύρωσε τὴν τιμὴν τῶν ἱερῶν εἰκόνων. Ὀνομάζεται «Χρυσορρόας» διὰ τὴν εὐφράδειαν τοῦ λόγου του.