Ἀναβαθμοὶ τῶν Κυριακῶν

Οἱ Ἀναβαθμοὶ εἶναι τέσσερα μικρὰ ἀντίφωνα ποὺ ψάλλονται στὸν Ὄρθρο κάθε Κυριακῆς, ἀμέσως πρὶν τὸ Ἑωθινὸν Εὐαγγέλιον. Ἡ ὀνομασία προέρχεται ἀπὸ τοὺς ψαλμοὺς τῶν Ἀναβαθμῶν τοῦ Δαβίδ (Ψαλμοὶ 119–133) ποὺ ἀρχικῶς ψάλλονταν ἀπὸ τοὺς προσκυνητὲς ἀνεβαίνοντας στὸν Ναὸ τοῦ Σολομῶντος.

Ὑπάρχουν ὀκτὼ διαφορετικὰ σύνολα ἀναβαθμῶν, ἕνα γιὰ κάθε ἦχο τῆς Παρακλητικῆς (Ὀκτωήχου), καὶ ἐναλλάσσονται κατὰ τὴν ὀκτάηχη ἀκολουθία.

Τὸ πιὸ ἀγαπημένο: Α’ Ἀντίφωνον τοῦ πλ. δ’ Ἤχου

Ἕνας ἀπὸ τοὺς πλέον ἀγαπημένους ψαλμικοὺς ὕμνους τῆς Ὀρθοδοξίας — συχνὰ ψάλλεται καὶ ἐκτὸς πλαισίου, ὡς προσευχὴ μεταμελείας:

Ἐκ νεότητός μου, πολλὰ πολεμεῖ με πάθη·

ἀλλ’ αὐτὸς ἀντιλαβοῦ, καὶ σῶσον Σωτήρ μου.

Οἱ μισοῦντες Σιών, αἰσχύνθητε ἀπὸ τοῦ Κυρίου·

ὡς χόρτος γάρ, πυρὶ ἔσεσθε ἀπεξηραμμένοι.

Δόξα… Καὶ νῦν…

Ἁγίῳ Πνεύματι, πᾶσα ψυχὴ ζωοῦται,

καὶ καθάρσει ὑψοῦται,

λαμπρύνεται, τῇ τριαδικῇ Μονάδι ἱεροκρυφίως.

Α’ Ἀντίφωνον τοῦ Α’ Ἤχου

Ἐν τῷ θλίβεσθαί με, εἰσάκουσόν μου τῶν ὀδυνῶν,

Κύριε σοὶ κράζω.

Τοῖς ἐρημικοῖς ἄπαυστος ὁ θεῖος πόθος ἐγγίνεται,

κόσμου οὖσι τοῦ ματαίου ἐκτός.

Δόξα… Καὶ νῦν…

Ἁγίῳ Πνεύματι τιμὴ καὶ δόξα ὥσπερ Πατρί,

πρέπει ἅμα καὶ Υἱῷ.

Δομή

Κάθε σύνολο ἀναβαθμῶν ἀκολουθεῖ τυπικὰ τὴν ἑξῆς ἀρχιτεκτονική:

• Πρῶτο ἀντίφωνο μὲ δύο τροπάρια (συνήθως ἀντλημένα ἀπὸ τοὺς ψαλμικοὺς Ἀναβαθμοὺς) καὶ ἕνα Δόξα/Καὶ νῦν Τριαδικόν.
• Ἀνάλογα μὲ τὸν ἦχο, ἀκολουθοῦν δύο ἤ τρία ἐπιπλέον ἀντίφωνα.
• Σὲ ὅλα τὰ Δόξα/Καὶ νῦν δοξάζεται τὸ Ἅγιο Πνεῦμα.

Οἱ Ἀναβαθμοὶ θεωροῦνται μία ἀπὸ τὶς πλέον πνευματικὲς στιγμὲς τοῦ ὄρθρου: σύντομοι, ἀρχαϊκοί, ἐξαιρετικὰ μελωδικοί, καλοῦν τὸν πιστὸ νὰ ἀνεβεῖ ψυχικῶς πρὶν τὴν ἀνάγνωση τοῦ Εὐαγγελίου.