Μονὴ τῆς Παμμακαρίστου

Ἡ Μονὴ τῆς Θεοτόκου τῆς Παμμακαρίστου («τῆς πανευλογημένης») κατέχει ξεχωριστὴ θέση στὴν ἱστορία τῆς Ὀρθοδοξίας: ὑπῆρξε ἐπὶ ἑνάμισι αἰώνα τὸ διοικητικὸ κέντρο τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου ὑπὸ τὴν ὀθωμανικὴ κυριαρχία.

Ἱστορία

Ὁ κυρίως ναὸς ἀνάγεται στὴν ἐποχὴ τῶν Κομνηνῶν (12ος αἰ.). Γύρω στὸ 1310 ἡ Μαρία Δούκαινα Κομνηνὴ Βρανέαινα Παλαιολογίνα προσέθεσε τὸ μικρὸ παρεκκλήσιο εἰς μνήμην τοῦ συζύγου της, τοῦ στρατηγοῦ Μιχαὴλ Γλαβᾶ Ταρχανειώτη. Μετὰ τὴν Ἅλωση, καὶ ἀφοῦ ἡ Ἁγία Σοφία εἶχε γίνει τζαμί, τὸ Πατριαρχεῖο μεταφέρθηκε ἐδῶ καὶ παρέμεινε ἀπὸ τὸ 1456 ἕως τὸ 1587. Τὸ 1591 ὁ ναὸς μετατράπηκε σὲ τζαμὶ μὲ τὸ ὄνομα Φετιγιὲ («τῆς Κατακτήσεως»)· τὸ παρεκκλήσιο λειτουργεῖ σήμερα ὡς μουσεῖο.

Ψηφιδωτά

Τὰ ψηφιδωτὰ τοῦ παρεκκλησίου εἶναι σύγχρονα ἐκείνων τῆς Χώρας καὶ ἀνήκουν στὴν ἴδια λαμπρὴ παλαιολόγεια σχολή. Στὴν κορυφὴ τοῦ τρούλου δεσπόζει ὁ Χριστὸς Παντοκράτωρ, περιβαλλόμενος ἀπὸ δώδεκα προφῆτες, ἐνῷ στὴν κόγχη τοῦ ἱεροῦ εἰκονίζεται ὁ Χριστὸς Ὑπεράγαθος. Μεταξὺ τῶν ἁγίων ξεχωρίζει ὁ Γρηγόριος ὁ Φωτιστής, ἀπόστολος τῶν Ἀρμενίων.

Σημασία

Γιὰ 131 χρόνια, ὁ ναὸς αὐτὸς ἦταν ἡ καρδιὰ τῆς Ὀρθοδοξίας στὴν ὑπόδουλη Πόλη — ὁ τόπος ὅπου συνεδρίαζε ἡ Ἱερὰ Σύνοδος καὶ ὅπου δέχθηκε ὁ Πατριάρχης Ἱερεμίας Β΄ τοὺς Λουθηρανοὺς θεολόγους τῆς Τυβίγγης σὲ ἕναν ἀπὸ τοὺς πρώτους ὀρθόδοξο–προτεσταντικοὺς διαλόγους.