Παναγία Ἀσίνου

Ἡ Παναγία Ἀσίνου εἶναι μικρὴ καὶ ἐξωτερικὰ ἀσήμαντη, ὅμως τὸ ἐσωτερικό της φυλάσσει ἕνα ἀπὸ τὰ πληρέστερα καὶ ὡραιότερα σύνολα βυζαντινῶν τοιχογραφιῶν ὁλόκληρης τῆς Κύπρου.

Ἱστορία

Ὁ ναὸς κτίστηκε γύρω στὸ 1099–1100 ὡς καθολικὸ μονῆς, χάρη στὴ δωρεὰ τοῦ Νικηφόρου Ἰσχυρίου, ἀνώτατου ἀξιωματούχου τῆς ἐποχῆς, ὅπως μαρτυρεῖ ἡ κτιτορικὴ ἐπιγραφή. Ἡ προσωνυμία «Φορβιώτισσα» συνδέεται μὲ τὴν περιοχὴ τῆς ἀρχαίας Ἀσίνης. Ὁ τοιχογραφικός του διάκοσμος ξεκίνησε λίγα χρόνια μετὰ τὴν ἀνέγερση, τὸ 1105/6, καὶ συμπληρώθηκε σὲ διαδοχικὲς φάσεις ἕως καὶ τὸν 17ο αἰώνα. Σήμερα ὁ ναὸς συγκαταλέγεται στὶς δέκα «Τοιχογραφημένες Ἐκκλησίες τῆς ὀροσειρᾶς τοῦ Τροόδους» ποὺ ἔχουν ἐνταχθεῖ στὸν κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιᾶς τῆς UNESCO.

Ἀρχιτεκτονική

Πρόκειται γιὰ μονόχωρο καμαροσκέπαστο ναὸ μὲ ἡμικυλινδρικὴ καμάρα, στὸν ὁποῖο προστέθηκε ἀργότερα νάρθηκας μὲ δύο κόγχες στὰ ἄκρα. Ἐξωτερικὰ ὁ ναὸς προστατεύεται ἀπὸ μιὰ δεύτερη, ἐπικλινῆ ξυλόστεγη μὲ πλακάκια — χαρακτηριστικὸ γνώρισμα τῶν ὀρεινῶν ναῶν τοῦ Τροόδους, ποὺ φυλάσσει τὶς τοιχογραφίες ἀπὸ τὶς βαριὲς χιονοπτώσεις. Ἡ λιτότητα τοῦ κελύφους ἀντιπαρατίθεται ἐντυπωσιακὰ στὸν πλοῦτο τοῦ ἐσωτερικοῦ.

Τοιχογραφίες

Οἱ παλαιότερες τοιχογραφίες (1105/6) ἀνήκουν στὴν κομνήνεια τέχνη καὶ διακρίνονται γιὰ τὴν εὐγένεια τῶν μορφῶν καὶ τὴ λεπτὴ πλαστικότητα. Στὴν κόγχη τοῦ ἱεροῦ δεσπόζει ἡ ἔνθρονη Θεοτόκος, ἐνῷ στοὺς τοίχους ἀναπτύσσονται ὁ Δωδεκάορτος κύκλος καὶ ἐκτενεῖς σειρὲς ἁγίων καὶ μαρτύρων. Στὸν νάρθηκα ξεχωρίζουν οἱ ἔφιπποι στρατιωτικοὶ ἅγιοι καὶ σκηνὲς τῆς Δευτέρας Παρουσίας. Οἱ διαδοχικὲς φάσεις ζωγραφικῆς —κομνήνεια, ὑστεροβυζαντινή, μεταβυζαντινή— καθιστοῦν τὸν ναὸ ἕνα ζωντανὸ μουσεῖο τῆς ἐξέλιξης τῆς κυπριακῆς ἁγιογραφίας.

Σημασία

Ἡ Παναγία Ἀσίνου θεωρεῖται ἀπὸ τοὺς σπουδαιότερους εἰκαστικοὺς θησαυροὺς τῆς βυζαντινῆς Κύπρου καὶ τεκμήριο τῆς συνέχειας τῆς ὀρθόδοξης τέχνης στὸ νησί. Ἡ ἀξία της ἀναγνωρίστηκε διεθνῶς μὲ τὴν ἔνταξή της στὰ μνημεῖα Παγκόσμιας Κληρονομιᾶς, ποὺ τὴν κατατάσσουν ἀνάμεσα στὰ κορυφαῖα δείγματα τῆς μεσαιωνικῆς τοιχογραφίας τῆς Ἀνατολικῆς Μεσογείου.