Παναγία τοῦ Ἄρακος

Ἡ Παναγία τοῦ Ἄρακος στὴ Λαγουδερὰ φυλάσσει τὸ πληρέστερο σύνολο ὑστεροκομνήνειας τοιχογραφίας ποὺ σώζεται στὴν Κύπρο — ἕνα ἀκριβῶς χρονολογημένο μνημεῖο τῆς βυζαντινῆς ζωγραφικῆς στὴν ὥριμη ἀκμή της.

Ἱστορία

Ὁ ναὸς οἰκοδομήθηκε καὶ ἱστορήθηκε στὰ τέλη τοῦ 12ου αἰώνα. Μιὰ κτητορικὴ ἐπιγραφὴ χρονολογεῖ τὸν ζωγραφικὸ διάκοσμο μὲ ἀκρίβεια στὸ ἔτος 1192, λίγο πρὶν ἡ Κύπρος περάσει ὁριστικὰ ἀπὸ τὴ βυζαντινὴ κυριαρχία στοὺς Φράγκους Λουζινιάν. Ἡ ἐπωνυμία «Ἀρακιώτισσα» συνδέεται κατὰ τὴν παράδοση μὲ τὸ φυτὸ ἄρακο ποὺ φυτρώνει στὴν περιοχή. Ὁ ναὸς διατηρεῖται ἕως σήμερα ζωντανὸς τόπος λατρείας.

Ἀρχιτεκτονική

Πρόκειται γιὰ μικρὸ μονόκλιτο ναὸ μὲ τροῦλο, κτισμένο μὲ ντόπια πέτρα. Ὅπως καὶ ἄλλοι ναοὶ τοῦ Τροόδου, καλύφθηκε ἀργότερα ἀπὸ μιὰ εὐρεία ξύλινη στέγη μὲ κεραμίδια, ποὺ τὸν προφυλάσσει ἀπὸ τὶς καιρικὲς συνθῆκες τοῦ βουνοῦ καὶ ταυτόχρονα ἐξασφάλισε τὴ θαυμαστὴ διατήρηση τῶν τοιχογραφιῶν τοῦ ἐσωτερικοῦ.

Τοιχογραφίες

Τὸ πρόγραμμα τοῦ 1192 ἀποτελεῖ ὑπόδειγμα τῆς ὥριμης κομνήνειας τέχνης. Στὴν κορυφὴ τοῦ τρούλου δεσπόζει ὁ Χριστὸς Παντοκράτωρ μέσα σὲ μετάλλιο, περιβαλλόμενος ἀπὸ προφῆτες, ἐνῷ στὰ λοφία εἰκονίζεται ὁ Εὐαγγελισμός. Στοὺς τοίχους καὶ τὶς καμάρες ξετυλίγονται οἱ σκηνὲς τοῦ Δωδεκαόρτου — ἡ Γέννησις, ἡ Ὑπαπαντή, ἡ Βάπτισις — μὲ ἐκλεπτυσμένο σχέδιο, βαθιὰ χρώματα καὶ μιὰ ἐσωτερικότητα ποὺ ἀποτυπώνει τὴν πνευματικότητα τῆς ἐποχῆς. Ἀξιοσημείωτη εἶναι ἡ ἤρεμη, εὐγενικὴ ἔκφραση τῶν μορφῶν.

Σημασία

Ἡ Παναγία τοῦ Ἄρακος ἐντάσσεται στὶς «Τοιχογραφημένες Ἐκκλησίες τοῦ Τροόδου» τῆς UNESCO καὶ θεωρεῖται ἀπὸ τὰ σπουδαιότερα δείγματα τῆς κομνήνειας ζωγραφικῆς σὲ ὁλόκληρη τὴν ὀρθόδοξη Ἀνατολή, ἀκριβῶς ἐπειδὴ σώζει σχεδὸν ἀκέραιο ἕνα χρονολογημένο σύνολο τῆς ὕστατης ἀκμῆς τῆς βυζαντινῆς τέχνης πρὶν τὴ φραγκοκρατία.