Μονὴ Περιβλέπτου Μυστρᾶ

Ἡ Μονὴ τῆς Περιβλέπτου εἶναι ἕνας μικρὸς ναὸς τοῦ 14ου αἰῶνα στὸν βυζαντινὸ Μυστρᾶ, ποὺ φυλάσσει ἕνα ἀπὸ τὰ πληρέστερα καὶ ὡραιότερα σύνολα τοιχογραφιῶν τῆς ὕστερης βυζαντινῆς τέχνης.

Ἱστορία

Ὁ ναὸς ἀνεγέρθηκε στὰ μέσα τοῦ 14ου αἰῶνα, στὰ χρόνια ποὺ ὁ Μυστρᾶς εἶχε γίνει ἡ ἕδρα τοῦ Δεσποτάτου τοῦ Μορέως καὶ ζοῦσε τὴ μεγάλη πνευματική του ἀκμή. Ἡ ἵδρυσή του ἀποδίδεται κατὰ παράδοση στὸν δεσπότη Μανουὴλ Καντακουζηνὸ καὶ τὴ σύζυγό του Ἰσαβέλλα. Ἀφιερωμένος στὴν Παναγία τὴν Περίβλεπτο —τὴν «περίοπτη», αὐτὴν ποὺ φαίνεται ἀπὸ παντοῦ— ὑπῆρξε καθολικὸ μονῆς καὶ παρέμεινε σὲ χρήση γιὰ αἰῶνες ὡς ἕνα ἀπὸ τὰ σημαντικότερα μνημεῖα τῆς καστροπολιτείας.

Ἀρχιτεκτονική

Τὸ ἰδιαίτερο γνώρισμα τῆς Περιβλέπτου εἶναι ὁ τρόπος ποὺ ἐνσωματώνεται στὸ ἔδαφος: τμῆμα τοῦ ναοῦ εἶναι κτισμένο ἀπευθείας πάνω καὶ μέσα στὸν φυσικὸ βράχο τοῦ λόφου, ὥστε ὁ ὄγκος του νὰ μοιάζει νὰ ξεφυτρώνει ἀπὸ τὸ πέτρωμα. Ὁ κυρίως ναὸς ἀνήκει στὸν σταυροειδῆ ἐγγεγραμμένο τύπο μὲ τροῦλο, ἐνῷ δίπλα ὑψώνεται ἰσχυρὸς ὀρθογώνιος πύργος-καμπαναριό. Ἡ προσαρμογὴ τοῦ κτηρίου στὴν ἀπόκρημνη κλίση τοῦ ἐδάφους εἶναι χαρακτηριστικὴ τῆς δαιδαλώδους πολεοδομίας τοῦ Μυστρᾶ.

Τοιχογραφίες

Ὁ ἐσωτερικὸς διάκοσμος ἀποτελεῖ τὸν θησαυρὸ τοῦ ναοῦ. Οἱ τοιχογραφίες, ἔργα ἑνὸς ἢ περισσοτέρων ἀνώνυμων ζωγράφων ποὺ ἡ ἔρευνα ὀνομάζει «δάσκαλο τῆς Περιβλέπτου», καλύπτουν ὁλόκληρη τὴν ἐπιφάνεια καὶ ἀναπτύσσουν τὸ πλῆρες εἰκονογραφικὸ πρόγραμμα: τὸν κύκλο τοῦ Δωδεκαόρτου μὲ τὶς μεγάλες δεσποτικὲς ἑορτές, τὴ Θεία Λειτουργία μὲ τὸν συλλειτουργοῦντα χορὸ τῶν ἀγγέλων στὴν κόγχη τοῦ ἱεροῦ, καθὼς καὶ σκηνὲς ἀπὸ τὸν βίο τῆς Θεοτόκου. Ἡ πλαστικότητα τῶν μορφῶν, ἡ κίνηση καὶ ἡ φωτεινότητα τῶν χρωμάτων τὶς κατατάσσουν στὰ ἀριστουργήματα τῆς Παλαιολόγειας Ἀναγέννησης.

Σημασία

Μαζὶ μὲ τοὺς ἄλλους ναοὺς τοῦ Μυστρᾶ, ἡ Περίβλεπτος ἀνήκει στὸ μνημειακὸ σύνολο ποὺ ἔχει ἐγγραφεῖ στὸν κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιᾶς τῆς UNESCO. Παραμένει ἕνας ἀπὸ τοὺς πληρέστερα σωζόμενους εἰκονογραφικοὺς κύκλους τῆς ἐποχῆς, μαρτυρία τῆς τελευταίας λαμπρῆς ἄνθησης τῆς βυζαντινῆς τέχνης λίγο πρὶν τὴν Ἅλωση.