Τὰ Ὀνόματα τῆς Θεοτόκου

Ἡ εὐλάβεια τῆς Ἐκκλησίας πρὸς τὴν Ὑπεραγία Θεοτόκο ἐκφράζεται μὲ πλῆθος ὀνομάτων καὶ τίτλων — ἄλλοι δογματικοί, ἄλλοι ἀντλημένοι ἀπὸ τὴν ὑμνογραφία καὶ τὶς προτυπώσεις τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, καὶ ἄλλοι ἀπὸ τὶς ἱστορικὲς θαυματουργὲς εἰκόνες της.

Δογματικὰ ὀνόματα

Τὰ ὀνόματα ποὺ ἐκφράζουν τὴ θέση τῆς Παναγίας στὸ μυστήριο τῆς σωτηρίας.

Θεοτόκος: «Αὐτὴ ποὺ γέννησε τὸν Θεό» — τὸ θεμελιῶδες δογματικὸ ὄνομα, ποὺ κατοχυρώθηκε στὴ Γ΄ Οἰκουμενικὴ Σύνοδο (Ἔφεσος, 431).
Ἀειπάρθενος: Παρθένος πρὸ τοῦ τόκου, ἐν τῷ τόκῳ καὶ μετὰ τὸν τόκον.
Παναγία: Ἡ καθ' ὅλα ἁγία, ὑπεράνω πάντων τῶν ἁγίων.
Ὑπεραγία: Ἁγιωτέρα ἀπὸ κάθε κτίσμα, ἐπίγειο καὶ οὐράνιο.
Ἄχραντος: Ἡ ἀμόλυντη καὶ καθαρὴ ἀπὸ κάθε ρύπο.
Δέσποινα: Κυρία καὶ προστάτις τῶν πιστῶν.
Κεχαριτωμένη: «Πλήρης χάριτος», κατὰ τὸν χαιρετισμὸ τοῦ ἀγγέλου (Λουκ. 1, 28).
Πλατυτέρα τῶν Οὐρανῶν: Χώρεσε στὰ σπλάχνα της τὸν ἀχώρητο Θεό.
Νύμφη Ἀνύμφευτος: Νύμφη τοῦ Θεοῦ χωρὶς ἀνθρώπινο γάμο.
Παντάνασσα: Βασίλισσα τῶν ἁπάντων.

Ὑμνολογικοὶ καὶ τυπολογικοὶ τίτλοι

Εἰκόνες ἀπὸ τὴν Παλαιὰ Διαθήκη καὶ τὴν ὑμνογραφία (Ἀκάθιστος Ὕμνος) ποὺ προτυπώνουν τὴν Παναγία.

Βάτος ἡ ἀκατάφλεκτος: Ἡ φλεγομένη ἀλλὰ μὴ καιομένη βάτος (Ἔξοδ. 3) ὡς τύπος τῆς ἀειπαρθενίας.
Κλῖμαξ ἐπουράνιος: Ἡ κλίμακα τοῦ Ἰακὼβ ποὺ ἑνώνει οὐρανὸ καὶ γῆ.
Στάμνος: Ἡ χρυσὴ στάμνα ποὺ φύλαξε τὸ μάννα — δηλαδὴ τὸν Χριστό.
Ῥάβδος: Ἡ ράβδος τοῦ Ἀαρὼν ποὺ βλάστησε ἄνευ φυτεύσεως.
Πύλη ἡ κεκλεισμένη: Ἡ κλειστὴ πύλη τοῦ Ἰεζεκιὴλ ἀπ' ὅπου διῆλθε μόνον ὁ Κύριος.
Ῥόδον τὸ ἀμάραντον: Τὸ ἄφθαρτο ρόδο, σύμβολο τῆς ἀκηράτου ἁγνότητος.
Ζωοδόχος Πηγή: Ἡ πηγὴ ποὺ ἀναβλύζει τὴ ζωή — τὸν Χριστό.
Τεῖχος καὶ Σκέπη: Προστασία καὶ καταφύγιο τῶν πιστῶν.
Φωτοδόχος λαμπάς: Ἡ λαμπάδα ποὺ δέχθηκε τὸ ἀνέσπερο Φῶς.

Ὀνόματα θαυματουργῶν εἰκόνων καὶ λαϊκῆς εὐλαβείας

Τίτλοι ποὺ προέρχονται ἀπὸ τοὺς εἰκονογραφικοὺς τύπους καὶ τὶς ἱστορικὲς θαυματουργὲς εἰκόνες (ἐνδεικτικά).

Ὁδηγήτρια: «Αὐτὴ ποὺ ὁδηγεῖ»· δείχνει μὲ τὸ χέρι της τὸν Χριστό.
Ἐλεοῦσα (Γλυκοφιλοῦσα): Ὁ τρυφερὸς ἀσπασμὸς Μητέρας καὶ Βρέφους.
Γοργοϋπήκοος: «Ἡ γρήγορα ὑπακούουσα» στὶς δεήσεις (Μονὴ Δοχειαρίου, Ἅγιον Ὄρος).
Παραμυθία: Ἡ παρηγορία (Μονὴ Βατοπαιδίου).
Γερόντισσα: Προστάτις τῶν γερόντων καὶ τῆς ἀφθονίας (Μονὴ Παντοκράτορος).
Τριχερούσα: Μὲ τὸ ἀργυρὸ τρίτο χέρι, συνδεδεμένη μὲ τὸν ἅγιο Ἰωάννη τὸν Δαμασκηνό (Μονὴ Χιλανδαρίου).
Πορταΐτισσα: Ἡ φύλακας τῆς πύλης (Μονὴ Ἰβήρων).
Ἄξιόν Ἐστιν: Ἡ εἰκόνα ἐνώπιον τῆς ὁποίας ἐψάλη ὁ ὕμνος «Ἄξιόν ἐστιν» (Πρωτᾶτο, Καρυές).
Παντάνασσα: Ἡ θαυματουργὴ ἐναντίον τοῦ καρκίνου (Μονὴ Βατοπαιδίου).
Φοβερὰ Προστασία: Ἡ ἀκαταμάχητη προστασία (Μονὴ Κουτλουμουσίου).