Η Φιλοκαλία είναι η σημαντικότερη ανθολογία ασκητικών και νηπτικών κειμένων της ορθόδοξης παράδοσης. Συγκεντρώθηκε από τον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη και τον Άγιο Μακάριο τον Νοταρά Κορίνθου και εκδόθηκε για πρώτη φορά στη Βενετία το 1782.
Τι σημαίνει «Φιλοκαλία»
Η λέξη συντίθεται από το «φίλος» και το «καλόν» — αγάπη προς το ωραίο, στη βαθύτερη πνευματική του σημασία. Δεν αναφέρεται στην αισθητική ωραιότητα αλλά στο Καλό κατ’ εξοχήν, που είναι ο ίδιος ο Θεός. Η Φιλοκαλία προσφέρει τα κείμενα που οδηγούν σε αυτή την αγάπη.
Περιεχόμενο
Περιλαμβάνει 36 συγγραφείς από τον 4ο έως τον 15ο αιώνα — μεταξύ άλλων τον Ευάγριο τον Ποντικό, τον Μάρκο τον Ασκητή, τον Διάδοχο Φωτικής, τον Μάξιμο τον Ομολογητή, τον Ησύχιο τον Πρεσβύτερο, τον Συμεών τον Νέο Θεολόγο και τον Γρηγόριο Παλαμά. Τα κείμενα δεν είναι ομοιογενή σε ύφος, αλλά συγκλίνουν στη διδασκαλία της εσωτερικής προσευχής και της κάθαρσης του νου.
Επιρροή
Η σλαβική μετάφραση από τον Παΐσιο Βελιτσκόφσκι (1793) διέδωσε τη Φιλοκαλία στη Ρωσία και τα Βαλκάνια, εμπνέοντας την πνευματική ανανέωση των στάρετς και των ησυχαστών του 19ου και 20ού αιώνα. Στον 20ό αιώνα, μεταφράσεις σε αγγλικά, γαλλικά και άλλες γλώσσες έκαναν τη Φιλοκαλία γνωστή και στη Δύση.
Σήμερα η Φιλοκαλία διαβάζεται όχι ως αρχαιολογικό κείμενο αλλά ως ζωντανός οδηγός της ορθόδοξης πνευματικότητας.