Ο 129ός Ψαλμός ανήκει στους λεγόμενους Ψαλμούς των Αναβαθμών και αποτελεί μία από τις πιο χαρακτηριστικές προσευχές μετανοίας του Ψαλτηρίου. Η εκκίνησή του, «Ἐκ βαθέων ἐκέκραξά σοι, Κύριε», δεν περιγράφει μια ήρεμη κατάσταση, αλλά την κραυγή ενός ανθρώπου που βρίσκεται καταβεβλημένος από το βάρος των αμαρτιών του και από την αίσθηση της θεϊκής απουσίας. Δεν είναι κραυγή απελπισίας, αλλά κραυγή πίστεως που ζητά ακρόαση.
Η κραυγή από τα βάθη
«Βάθη» εδώ είναι η εσωτερική κατάσταση της ψυχής που αναγνωρίζει την αμαρτία της και δεν βρίσκει μέσα της κανένα έρεισμα. Ο Μέγας Αθανάσιος, στο «Πρὸς Μαρκελλῖνον», εντάσσει τον ψαλμό στους μετανοητικούς, που δείχνουν πώς ο άνθρωπος ομολογεί με συντριβή. Ο πιστός δεν προβάλλει δικαιώματα· ζητά μόνο να εισακουστεί η φωνή του. Αυτή η στάση είναι η ουσία της μετανοίας: όχι απλώς λύπη για τις πτώσεις, αλλά επιστροφή προς τον Θεό από τον τόπο της αποτυχίας.
Η αμαρτία και η συγχώρηση
Ο ψαλμωδός θέτει ένα ερώτημα που κόβει κάθε αίσθηση αυτοδικαιώσεως: «Ἐὰν ἀνομίας παρατηρήσῃς, Κύριε, Κύριε, τίς ὑποστήσεται;» Αν ο Θεός κρατούσε λογαριασμό για κάθε παράβαση, κανείς δεν θα μπορούσε να σταθεί ενώπιόν Του. Αμέσως όμως ακολουθεί η απάντηση: «ὅτι παρὰ σοὶ ὁ ἱλασμός ἐστιν». Η συγχώρηση δεν πηγάζει από την ανθρώπινη προσπάθεια, αλλά από την ελεήμονα βούληση του Θεού. Ο Μέγας Βασίλειος παρατηρεί ότι η αμαρτία απομακρύνει τον άνθρωπο από τον Θεό, αλλά η ανάμνηση της φιλανθρωπίας Του τον καλεί σε επιστροφή. Εδώ βρίσκεται η βάση της χριστιανικής ελπίδας: ο Θεός δεν θέλει να καταδικάσει, αλλά να ελεήσει.
Η αναμονή της ελπίδας
Η ελπίδα του ψαλμού δεν είναι παθητική. Ο πιστός την περιγράφει με την εικόνα του φρουρού που περιμένει την αυγή: «ἀπὸ φυλακῆς πρωΐας μέχρι νυκτός… ἐλπισάτω Ἰσραὴλ ἐπὶ τὸν Κύριον». Όπως ο νυχτοφύλακας γνωρίζει ότι το φως θα έρθει οπωσδήποτε, έτσι και ο μετανοών γνωρίζει ότι η λύτρωση του Κυρίου είναι βέβαιη. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, στις ερμηνείες του στους Ψαλμούς, παρατηρεί ότι η συντριβή της καρδίας δεν αποκλείει την ελπίδα, αλλά την καθιστά πιο γνήσια. Αυτή η αναμονή τρέφεται από τον λόγο του Θεού και από την υπακοή στο θέλημά Του.
Η λύτρωση εν Χριστώ
Ο τελευταίος στίχος του ψαλμού ανοίγει τον ορίζοντα της χριστολογικής αναγνώσεως: «καὶ αὐτὸς λυτρώσεται τὸν Ἰσραὴλ ἐκ πασῶν τῶν ἀνομιῶν αὐτοῦ». Στην Παλαιά Διαθήκη ο Ισραήλ είναι ο λαός της διαθήκης· στην Εκκλησία η λύτρωση αυτή εκπληρώνεται στο πρόσωπο του Χριστού, ο οποίος είναι «ἱλασμὸς περὶ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν» (Α΄ Ιω. 2,2). Οι Πατέρες βλέπουν στον ψαλμό την προφητεία της σωτηρίας που φέρνει ο Σωτήρας: δεν λυτρώνει μόνο από εξωτερικούς εχθρούς, αλλά από την ίδια την αμαρτία που βαραίνει την ψυχή.
Έτσι ο 129ός Ψαλμός παραμένει προσευχή της Εκκλησίας για κάθε εποχή: μας διδάσκει να μην φοβόμαστε να φωνάξουμε από τα βάθη, γιατί εκεί ακριβώς συναντάμε τον Θεό που ελεεί, συγχωρεί και λυτρώνει.
Κείμενο: Διαβάστε ολόκληρο το κείμενο (Ψαλμός 129) στον Ορθόδοξο Κόμβο: Ψαλμός 129