Ο ορθόδοξος ναός δεν είναι ένας ενιαίος χώρος. Από την παλαιοχριστιανική εποχή ήδη, διακρίνεται σε τρία διαδοχικά τμήματα, καθένα από τα οποία έχει σαφή λειτουργική και θεολογική ταυτότητα: τον νάρθηκα, τον κυρίως ναό και το ιερό βήμα.
Ο νάρθηκας
Ο νάρθηκας είναι ο εισαγωγικός χώρος, αμέσως μετά την κύρια είσοδο. Στους πρώτους αιώνες της Εκκλησίας, εκεί στέκονταν οι κατηχούμενοι — εκείνοι που προετοιμάζονταν για το βάπτισμα — και οι μετανοούντες. Δεν συμμετείχαν ακόμη στην ευχαριστιακή σύναξη, αλλά παρακολουθούσαν τη Λειτουργία του Λόγου και αποχωρούσαν πριν την προσφορά. Σήμερα ο νάρθηκας λειτουργεί ως μεταβατικός χώρος όπου τελούνται ο εξορκισμός των κατηχουμένων, μέρος της ακολουθίας του γάμου, η εκφορά των κεκοιμημένων.
Ο κυρίως ναός
Το μεγαλύτερο τμήμα, ο κυρίως ναός, είναι ο χώρος των πιστών — των βαπτισμένων και κοινωνούντων. Εδώ συναθροίζεται ο λαός του Θεού, εδώ ψάλλει, εδώ προσκυνεί τις εικόνες, εδώ μετέχει στη Θεία Ευχαριστία. Η αρχιτεκτονική του — σταυροειδής εγγεγραμμένος, τρίκλιτη βασιλική, σταυροειδής με τρούλο — υπηρετεί πάντα τη συνάθροιση του λαού γύρω από το κέντρο, όπου υψώνεται ο τρούλος.
Το ιερό βήμα
Πέρα από το τέμπλο εκτείνεται το ιερό βήμα — ο χώρος όπου ίσταται η Αγία Τράπεζα και τελείται η αναίμακτος θυσία. Ο χώρος αυτός είναι αφιερωμένος στους χειροτονημένους κληρικούς. Στο βόρειο μέρος βρίσκεται η Πρόθεση, όπου προετοιμάζονται τα Τίμια Δώρα, και στο νότιο το Διακονικό. Η αψίδα του βήματος συνήθως κοσμείται με την εικόνα της Πλατυτέρας.
Μια εικόνα της σωτηριώδους πορείας
Η τριμερής διάρθρωση εικονίζει την πορεία του πιστού: από τον κόσμο (νάρθηκας) στην εκκλησία (κυρίως ναός) και τέλος στη μετοχή της Βασιλείας (ιερό).