Το τέμπλο, ή εικονοστάσι, αποτελεί σήμερα ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα στοιχεία του ορθόδοξου ναού. Ο ψηλός ξυλόγλυπτος τοίχος που χωρίζει το ιερό βήμα από τον κυρίως ναό και φέρει τις δεσποτικές εικόνες δεν υπήρχε όμως πάντα στην παρούσα μορφή του. Η εξέλιξή του αντανακλά τη λειτουργική και θεολογική ωρίμανση της Εκκλησίας επί δεκαπέντε αιώνες.
Το παλαιοχριστιανικό φράγμα
Στους πρώτους χριστιανικούς αιώνες, ο διαχωρισμός μεταξύ ιερού βήματος και ναού γινόταν με χαμηλό μαρμάρινο φράγμα — τα γνωστά «θωράκια» — που έφτανε συνήθως μέχρι το ύψος της μέσης. Πάνω σε αυτό στηριζόταν επιστύλιο ή κιονοστοιχία, αφήνοντας τη θέα της Αγίας Τραπέζης ελεύθερη. Ο πιστός έβλεπε τον ιερέα να λειτουργεί και η ευχαριστιακή σύναξη παρέμενε οπτικά ενιαία.
Η μέση βυζαντινή εποχή
Από τον 9ο αιώνα και μετά, με την εδραίωση της εικονογραφίας μετά τη νίκη έναντι της εικονομαχίας, αρχίζουν να τοποθετούνται εικόνες πάνω στο επιστύλιο. Σταδιακά, οι εικόνες πληθαίνουν και διατάσσονται σε ζώνες: η Δέηση, οι δώδεκα εορτές, οι προφήτες. Το φράγμα αρχίζει να μετατρέπεται σε εικονοστάσι.
Το μετα-βυζαντινό ξυλόγλυπτο τέμπλο
Στους μετα-βυζαντινούς αιώνες, ιδίως υπό την Οθωμανική κυριαρχία, το τέμπλο παίρνει την κλασική μορφή που γνωρίζουμε σήμερα — ψηλό, πλήρως καλυμμένο με εικόνες, με πλούσια ξυλογλυπτική διακόσμηση. Η ηπειρώτικη και η μακεδονική σχολή παρήγαγαν αριστουργήματα. Παράλληλα, η οπτική επαφή με το ιερό περιορίζεται, ενισχύοντας το αίσθημα του ιερού μυστηρίου.
Θεολογική ανάγνωση
Το τέμπλο δεν χωρίζει — αποκαλύπτει. Η Ωραία Πύλη ανοίγει σε καίριες στιγμές της λατρείας, και οι εικόνες λειτουργούν ως «παράθυρα» προς την επουράνια πραγματικότητα που τελείται πέρα από αυτό.