Η Ιερωσύνη ανήκει στα επτά μυστήρια της Ορθοδόξου Εκκλησίας και αποτελεί την κανονική προϋπόθεση τελέσεως όλων των άλλων μυστηρίων. Δια της χειροτονίας μεταβιβάζεται στους κληρικούς η αποστολική διαδοχή και η χάρις της προστασίας, διδασκαλίας και αγιασμού του εκκλησιαστικού σώματος.
Γραφική και αποστολική θεμελίωση
Στις Πράξεις των Αποστόλων και στις παύλειες επιστολές μαρτυρείται η εξ αρχής ύπαρξη τριών διακριτών βαθμών εκκλησιαστικής διακονίας. Η εκλογή των επτά διακόνων (Πράξ. 6) περιγράφει με σαφήνεια τη χειροτονία ως συνδυασμό προσευχής και επιθέσεως των χειρών των Αποστόλων. Στις επιστολές προς Τιμόθεον και Τίτον, ο απόστολος Παύλος ορίζει σαφή προσόντα και καθήκοντα επισκόπων, πρεσβυτέρων και διακόνων (Α΄ Τιμ. 3, Τίτ. 1). Στις αρχές του 2ου αιώνα ο άγιος Ιγνάτιος ο Θεοφόρος μαρτυρεί ως δεδομένη τη δομή των τριών βαθμών στις επτά γνήσιες επιστολές του.
Οι τρεις βαθμοί
Ο διάκονος βοηθεί τον επίσκοπο και τον πρεσβύτερο στην τέλεση της Θείας Λειτουργίας και των μυστηρίων, εκφωνεί τις ιερές ικεσίες, διακονεί την Αγία Τράπεζα και φέρει το Άγιον Δισκάριο, χωρίς όμως να τελεί ο ίδιος μυστήρια.
Ο πρεσβύτερος (ιερέας) τελεί όλα τα μυστήρια πλην της χειροτονίας — βαπτίζει, χρίει, λειτουργεί τη Θεία Ευχαριστία, εξομολογεί, στεφανώνει, ευχελαιώνει — πάντα όμως υπό την κανονική εξάρτηση από τον επίσκοπο της τοπικής εκκλησίας.
Ο επίσκοπος αποτελεί την πληρότητα της ιερωσύνης. Μόνο ο επίσκοπος χειροτονεί άλλους κληρικούς, καθαγιάζει το Άγιο Μύρο μαζί με τους ομοίους του και τελεί τα εγκαίνια ναών. Στην ορθόδοξη εκκλησιολογία, ο επίσκοπος είναι ο φορέας της αποστολικής διαδοχής στην τοπική εκκλησία και ορατό σύμβολο της ενότητας.
Η αποστολική διαδοχή
Κάθε επίσκοπος χειροτονείται από τουλάχιστον τρεις άλλους επισκόπους, με αδιάσπαστη αλυσίδα που ανάγεται στους Αποστόλους. Η διαδοχή αυτή δεν νοείται μηχανιστικά: εκφράζει την παραμονή της εκκλησίας στην αυθεντική αποστολική πίστη και ταυτόχρονα διασφαλίζει την κανονικότητα της μυστηριακής ζωής.
Η ευθύνη
Η Ορθόδοξη παράδοση τονίζει με έμφαση τη βαρύτητα της ιερατικής διακονίας. Στο εμβληματικό «Λόγος Β΄» του αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου, η Ιερωσύνη περιγράφεται ως «τέχνη τεχνών και επιστήμη επιστημών», με αντικείμενο την καθοδήγηση των ψυχών. Ο κληρικός δεν λειτουργεί από εαυτού του αλλά εν ονόματι του Χριστού, του οποίου είναι «οικονόμος των μυστηρίων» (Α΄ Κορ. 4,1). Η αγιαστική και ποιμαντική του διακονία αποτελεί ταυτόχρονα δωρεά και εξαιρετικά σοβαρή ευθύνη απέναντι στο πλήρωμα της Εκκλησίας.