Στην ορθόδοξη παράδοση το Πάσχα δεν είναι μία εορτή ανάμεσα σε άλλες, αλλά «εορτή εορτών και πανήγυρις πανηγύρεων». Αποτελεί τον σταθερό άξονα γύρω από τον οποίο διατάσσεται όλος ο εκκλησιαστικός ενιαυτός.
Η εσχατολογική προτεραιότητα της Αναστάσεως
Η Εκκλησία, από τους πρώτους ήδη αιώνες, αναγνώρισε στην Ανάσταση του Χριστού την οριστική νίκη επί του θανάτου και την απαρχή της καινής κτίσεως. Δεν πρόκειται για μνημόνευση παρελθόντος γεγονότος, αλλά για μέθεξη σε εσχατολογική πραγματικότητα που εισβάλλει στον ιστορικό χρόνο.
Γι’ αυτό κάθε Κυριακή έχει αναστάσιμο χαρακτήρα — μικρό Πάσχα εβδομαδιαίο. Η εκκλησιαστική σύναξη είναι κατ’ εξοχήν παροντοποίηση του Πάσχα, ευχαριστιακή προέκταση του κενού μνήματος του Κυρίου.
Λειτουργική ακτινοβολία
Από το Πάσχα εκπορεύεται όλο το οικοδόμημα του κινητού εορτολογίου. Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή το προαναγγέλλει διά της μετανοίας, η Μεγάλη Εβδομάδα οδηγεί σταδιακά στη μνήμη του Πάθους, και το Πεντηκοστάριο παρατείνει τον αναστάσιμο πανηγυρισμό μέχρι την κάθοδο του Παρακλήτου.
Ακόμη και τα ακίνητα δεσποτικά γεγονότα — η Γέννηση, η Βάπτιση, η Μεταμόρφωση — αναγιγνώσκονται υπό το φως της Αναστάσεως. Χωρίς αυτήν παραμένουν αινιγματικά· διά αυτής αποκαλύπτονται ως στάδια της πασχαλίου οικονομίας.
Πάσχα και ζωή του πιστού
Ο πιστός καλείται να βιώνει διαρκώς το Πάσχα ως πορεία από τον παλαιό άνθρωπο στον καινό. Η νηστεία, η μετάνοια και η ευχαριστιακή κοινωνία είναι τρόποι αυτής της διαβάσεως. Έτσι το Πάσχα, ως κέντρο του ενιαυτού, αποκαλύπτεται ταυτόχρονα ως κέντρο της προσωπικής πορείας του ανθρώπου προς τη θέωση.
Η ίδια η ονομασία διατηρεί τον σημιτικό απόηχο της διαβάσεως. Ο λαός του Ισραήλ διέβη από την Αίγυπτο στη γη της επαγγελίας· ο καινός Ισραήλ διαβαίνει από τον θάνατο στην αναστάσιμη ζωή. Η ορθόδοξη παράδοση δεν παύει να υπενθυμίζει ότι κάθε ιστορικός θρίαμβος, κάθε προσωπική παρηγορία, κάθε πνευματική αναγέννηση αντλεί την αλήθεια της από αυτή την κεντρική διάβαση.
Η νύχτα της Αναστάσεως, με το «Δεύτε λάβετε φως» και τη χαρμόσυνη αναγγελία «Χριστός Ανέστη», συνοψίζει αυτό το μυστήριο. Το φως δεν χορηγείται από εξωτερική πηγή· πηγάζει από τον Αναστάντα και μεταδίδεται από τον έναν στον άλλον, ώστε ολόκληρος ο ναός — και ο κόσμος — να ντυθεί το άκτιστο.