Τί εἶναι ἡ Μεγάλη Σαρακοστή
Ἡ Μεγάλη Σαρακοστὴ εἶναι ἡ περίοδος ἑπτὰ ἑβδομάδων νηστείας ποὺ προηγεῖται τοῦ Πάσχα. Ξεκινᾶ τὴν Καθαρὰ Δευτέρα καὶ ὁλοκληρώνεται τὸ Μέγα Σάββατο. Ἡ Ἐκκλησία τὴν θέσπισε ὡς μίμηση τῆς σαρανταήμερης νηστείας τοῦ Χριστοῦ στὴν ἔρημο, πρὶν ἀρχίσει τὸ δημόσιο κήρυγμά Του.
Τί ἐπιτρέπεται καὶ τί ἀπαγορεύεται
Ἀπαγορεύονται καθ’ ὅλη τὴ διάρκεια: κρέας, γαλακτοκομικά (γάλα, τυρί, βούτυρο, γιαούρτι), αὐγά, ψάρι μὲ ραχοκοκαλιά.
Ἐπιτρέπονται: ὅσπρια, λαχανικά, φροῦτα, ξηροὶ καρποί, ψωμί, ζυμαρικὰ χωρὶς αὐγὸ καὶ γάλα, θαλασσινὰ ὄστρακα (χταπόδι, καλαμάρι, σουπιά, γαρίδες — ζῷα χωρὶς αἷμα), μέλι, χαλβᾶς, ταχίνι, ἐλιές.
Ψάρι μὲ ραχοκοκαλιά ἐπιτρέπεται μόνο σὲ δύο ἑορτές: τὸν Εὐαγγελισμὸ τῆς Θεοτόκου (25 Μαρτίου) καὶ τὴν Κυριακὴ τῶν Βαΐων.
Ἐλαιόλαδο καὶ οἶνος ἐπιτρέπονται τὰ Σάββατα καὶ τὶς Κυριακές. Τὶς καθημερινὲς ἀπαγορεύονται (αὐτὸ ὀνομάζεται «ξηροφαγία» ἢ «ἀνέλαιο»).
Οἱ τέσσερις πιὸ αὐστηρὲς ἡμέρες
Στὴν Καθαρὰ Δευτέρα καὶ τὴ Μεγάλη Παρασκευὴ ἡ Ἐκκλησία ζητεῖ ἀπόλυτη ξηροφαγία ἢ ἀσιτία. Ὅσοι μποροῦν ἀπέχουν ἀπὸ κάθε τροφὴ μέχρι τὶς ἀπογευματινὲς ὧρες· οἱ ὑπόλοιποι τρῶνε μόνο ψωμί, ξηρὰ φροῦτα καὶ νερό.
Ἡ πνευματικὴ διάσταση
Ἡ νηστεία δὲν εἶναι δίαιτα. Σκοπός της δὲν εἶναι ἡ ἀπώλεια βάρους ἀλλὰ ἡ κατὰ Θεὸν ἐγκράτεια. Συνοδεύεται ἀπαραίτητα ἀπὸ προσευχή, ἐλεημοσύνη, ἀποφυγὴ θεαμάτων ποὺ διασποῦν τὴν προσοχή, καὶ ἐξομολόγηση. Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος τονίζει: «Νηστεύει στόμα ἀπὸ βρώματα, νηστεύει καὶ ψυχὴ ἀπὸ τῶν παθῶν».
Χωρὶς αὐτὲς τὶς συνοδευτικὲς πράξεις ἡ νηστεία μένει ἕνας τυπικὸς διατροφικὸς κανόνας. Μὲ αὐτὲς γίνεται ἄσκηση ποὺ μεταμορφώνει τὸν ἄνθρωπο.
Προσαρμογὲς γιὰ εὐάλωτες ὁμάδες
Ἡ Ἐκκλησία δείχνει σύνεση. Ἐξαιροῦνται ἀπὸ τὴν αὐστηρὴ νηστεία:
- Ἀσθενεῖς ὅλων τῶν εἰδῶν.
- Ἔγκυοι καὶ θηλάζουσες.
- Μικρὰ παιδιὰ καὶ ἡλικιωμένοι μὲ ἀδύναμη κράση.
- Ὅσοι κάνουν βαριὰ χειρωνακτικὴ ἐργασία.
Καλὸ εἶναι ἡ προσαρμογὴ νὰ γίνεται σὲ συνεννόηση μὲ τὸν πνευματικό. Ἐκεῖνος γνωρίζει τὶς ἀνάγκες τοῦ κάθε πιστοῦ καὶ προσαρμόζει τὸν κανόνα στὶς δυνάμεις του.
Τὸ ἤθος τῆς νηστείας
Ἡ νηστεία ἀσκεῖται μυστικά, χωρὶς ἐπίδειξη. Ὁ Χριστὸς εἶναι σαφής: «Σὺ δὲ νηστεύων ἄλειψέ σου τὴν κεφαλὴν καὶ τὸ πρόσωπόν σου νίψαι, ὅπως μὴ φανῇς τοῖς ἀνθρώποις νηστεύων ἀλλὰ τῷ Πατρί σου τῷ ἐν τῷ κρυπτῷ» (Ματθ. 6, 17-18). Ἡ νηστεία εἶναι ὑπόθεση ποὺ διεξάγεται μεταξὺ τοῦ ἀνθρώπου καὶ τοῦ Θεοῦ, ὄχι κοινωνικὴ ἐπίδειξη.