Ανάμεσα στις πιο ιδιάζουσες ασκητικές πρακτικές της ορθόδοξης παράδοσης ξεχωρίζει ο στυλιτισμός — η μοναστική ζωή πάνω σε υψωμένο στύλο, εκτεθειμένο στα στοιχεία της φύσης και στα βλέμματα των διερχομένων.
Ο πατέρας του στυλιτισμού
Πατέρας της παραδόσεως θεωρείται ο Άγιος Συμεών ο Στυλίτης (390-459) στη Συρία. Κατασκεύασε σταδιακά υψηλότερες κολώνες, καταλήγοντας σε στύλο 18 μέτρων ύψους όπου έζησε για 37 χρόνια, ασκούμενος σε συνεχή προσευχή και υποδεχόμενος προσκυνητές που έρχονταν για συμβουλή και πνευματική καθοδήγηση.
Σημασία της πρακτικής
Η ζωή στον στύλο δεν ήταν αυτοσκοπός — είχε συγκεκριμένο νόημα. Πρώτον, ήταν ριζική αποδέσμευση από τη γη: ο μοναχός ζούσε σε ένα ενδιάμεσο χώρο, ούτε στον ουρανό ούτε στη γη, υπενθυμίζοντας την προσωρινότητα του παρόντος βίου. Δεύτερον, ήταν δημόσια μαρτυρία — οι διερχόμενοι έβλεπαν έναν άνθρωπο αφοσιωμένο ολοκληρωτικά στον Θεό.
Διαδοχή
Ο Άγιος Συμεών ο Νεότερος (521-592), ο Άγιος Δανιήλ ο Στυλίτης (409-493), ο Άγιος Αλύπιος ο Στυλίτης (7ος αιώνας) συνέχισαν την παράδοση. Ο στυλιτισμός διαδόθηκε από τη Συρία προς το Βυζάντιο και τη Ρωσία, όπου επιβίωσε σποραδικά μέχρι τον 17ο αιώνα.
Επιφυλάξεις
Η Εκκλησία αντιμετώπισε τον στυλιτισμό με διπλή στάση. Από τη μία αναγνώρισε τον ηρωισμό και την αγιότητα των στυλιτών — πολλοί κατατάχθηκαν στους αγίους. Από την άλλη οι Πατέρες προειδοποιούσαν εναντίον της επιδειξιομανίας και της απομίμησης χωρίς πραγματική κλήση. Ο στυλιτισμός δεν προτεινόταν ως δρόμος για όλους.
Σήμερα
Στη σύγχρονη ορθόδοξη πραγματικότητα ο στυλιτισμός δεν τελείται πια. Παραμένει ωστόσο μέρος της ζωντανής μνήμης ως μαρτυρία ότι η αφοσίωση στον Θεό μπορεί να πάρει μορφές που υπερβαίνουν τις συνηθισμένες κατηγορίες.