Η ορθόδοξη εκκλησιολογία διατηρεί μία λεπτή ισορροπία ανάμεσα στη συνοδικότητα — τη συλλογική απόφαση των επισκόπων — και στο πρωτεῖο — τη λειτουργία ενός «πρώτου» μέσα στη συλλογικότητα.
Συνοδικότητα
Από τους πρώτους αιώνες, οι αποφάσεις της Εκκλησίας λαμβάνονται συνοδικά. Οι επίσκοποι μιας περιοχής συνέρχονται, εξετάζουν, συζητούν και αποφασίζουν με ομοφωνία ή πλειοψηφία. Οι Οικουμενικές Σύνοδοι αποτελούν τις υψηλότερες εκφάνσεις αυτής της αρχής. Η συνοδικότητα δεν είναι δημοκρατία· είναι πνευματική συμφωνία στην οποία μετέχει το Άγιο Πνεύμα.
Πρωτεῖο τιμής
Παράλληλα, η ορθόδοξη Εκκλησία αναγνωρίζει τάξη τιμής ανάμεσα στους Πατριάρχες. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως κατέχει τη θέση του «πρώτου» στη συνοδική σύναξη — δικαίωμα προεδρίας, σύγκλησης συνόδων και διευθέτησης διαφορών. Δεν έχει όμως δικαιώματα κυριαρχίας πάνω στις άλλες Εκκλησίες.
34ος Αποστολικός
Ο 34ος Αποστολικός Κανόνας δίνει την κλασική διατύπωση: «Τοὺς ἐπισκόπους ἑκάστου ἔθνους εἰδέναι χρὴ τὸν ἐν αὐτοῖς πρῶτον… ἀλλὰ μηδὲ ἐκεῖνος ἄνευ τῆς πάντων γνώμης ποιείτω τι». Δηλαδή: ούτε ο πρώτος χωρίς τους άλλους ούτε οι άλλοι χωρίς τον πρώτον. Η ισορροπία είναι θεμελιώδης.
Σύγχρονες προκλήσεις
Η ισορροπία αυτή τίθεται σε δοκιμασία σε σύγχρονες αντιπαραθέσεις — λ.χ. το Ουκρανικό ζήτημα του 2018-2019 — όπου τίθεται το ερώτημα: ποια είναι τα ακριβή όρια του πρωτείου τιμής; Πώς λύνονται οι διαφορές ανάμεσα σε αυτοκέφαλες Εκκλησίες; Η ορθόδοξη παράδοση δεν δίνει εύκολες απαντήσεις, γιατί απορρίπτει τόσο τον απόλυτο κεντρισμό όσο και την πλήρη αποκέντρωση.
Η συνοδικότητα-πρωτεῖο παραμένει ζωντανό ζήτημα, που απαιτεί συνεχή θεολογική και κανονική επεξεργασία.