Το Βάπτισμα είναι το πρώτο μυστήριο εισαγωγής στην Εκκλησία. Δεν είναι μία απλή τελετή υποδοχής αλλά πραγματική μετάβαση από τη φθαρτή ζωή στη νέα ζωή εν Χριστώ.
Η τριπλή κατάδυση
Η ορθόδοξη πράξη του Βαπτίσματος γίνεται με τριπλή κατάδυση στο νερό. Κάθε κατάδυση συμβολίζει συμμετοχή στις τρεις ημέρες που έμεινε ο Χριστός στον τάφο. Η ανάδυση είναι συμμετοχή στην Ανάσταση. Έτσι ο βαπτιζόμενος «συνταφιάζεται» με τον Χριστό για να συναναστηθεί μαζί Του (Ρωμ. 6,4).
Η νέα γέννηση
Ο Χριστός είπε στον Νικόδημο ότι κανείς δεν εισέρχεται στη βασιλεία αν δεν γεννηθεί «ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος» (Ιω. 3,5). Το Βάπτισμα δεν είναι ηθική βελτίωση αλλά οντολογική αλλαγή. Ο άνθρωπος γίνεται νέο πλάσμα, υιός Θεού κατά χάριν.
Το όνομα
Στην ορθόδοξη παράδοση, ο βαπτιζόμενος λαμβάνει χριστιανικό όνομα — συνήθως ενός αγίου. Δεν είναι απλή ονοματοδοσία· είναι ένταξη σε μία πνευματική οικογένεια και ανάθεση προστασίας στον επώνυμο άγιο.
Νηπιοβαπτισμός
Η Ορθόδοξη Εκκλησία βαπτίζει νήπια από τους πρώτους αιώνες. Η πρακτική αυτή στηρίζεται στην πεποίθηση ότι το Βάπτισμα δεν είναι ομολογία πίστης του βαπτιζομένου — είναι ένταξη στη ζωή της Εκκλησίας. Οι ανάδοχοι ομολογούν εξ ονόματος του παιδιού και αναλαμβάνουν την ευθύνη της πνευματικής του ανατροφής.
Το Βάπτισμα δεν επαναλαμβάνεται. Η σφραγίδα του Πνεύματος που αποτυπώνεται στην ψυχή παραμένει για πάντα — βάση όλης της μετέπειτα μυστηριακής ζωής.