Η εμπειρία του ακτίστου φωτός

Στα ευαγγέλια διαβάζουμε ότι κατά τη Μεταμόρφωση πάνω στο όρος Θαβώρ, ο Χριστός «έλαμψε ως ο ήλιος» και «τα ιμάτιά Του εγένοντο λευκά ως το φως» (Ματθ. 17,2). Οι μαθητές Πέτρος, Ιάκωβος και Ιωάννης είδαν αυτό το φως και έζησαν αυτό που οι Πατέρες αποκαλούν «θαβώρεια εμπειρία».

Δεν είναι κτιστό

Το φως αυτό δεν ήταν φυσικό φαινόμενο. Δεν ήταν ηλιοβολή, ούτε αντανάκλαση, ούτε ψυχολογικό βίωμα. Ήταν η ίδια η δόξα του Θεού — η ενέργειά Του που αποκαλύφθηκε στους τρεις μαθητές για να τους προετοιμάσει για το Πάθος του Κυρίου.

Στην ορθόδοξη θεολογία, αυτό το φως χαρακτηρίζεται ως «άκτιστο» — δεν ανήκει στην κτιστή τάξη του κόσμου. Είναι το ίδιο φως που εκπέμπεται από τη δόξα του Θεού, το ίδιο που είδε ο Μωυσής στη βάτο και ο Παύλος στη Δαμασκό.

Η εμπειρία στους ησυχαστές

Οι ησυχαστές Πατέρες ισχυρίζονται ότι η ίδια εμπειρία είναι δυνατή και σήμερα, αν και σπάνια. Ο Άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος (10ος αιώνας) περιγράφει επανειλημμένα οράσεις φωτός στα ποιήματά του. Ο Άγιος Γρηγόριος ο Σιναΐτης, ο Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς, και αργότερα ο Άγιος Σεραφείμ του Σάρωφ, ο Άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης, ο Άγιος Σωφρόνιος του Έσσεξ — όλοι μαρτυρούν την πραγματικότητα αυτής της εμπειρίας.

Ο Άγιος Συμεών περιγράφει επανειλημμένα στους Ύμνους Θείων Ερώτων και στις Κατηχήσεις του τη θέα ενός φωτός άκτιστου, λεπτού, αμίαντου, που γεμίζει την ψυχή με ανέκφραστη χαρά και ανάβει την αγάπη του Θεού. Δεν πρόκειται για ψυχολογικό φαινόμενο — είναι μια οντολογική επαφή με τον Θεό.

Πώς προσεγγίζεται

Η εμπειρία του ακτίστου φωτός δεν επιδιώκεται άμεσα. Όποιος την κυνηγάει την χάνει — γίνεται αντικείμενο πνευματικής επιθυμίας και πιθανώς ψυχολογική αυταπάτη. Οι Πατέρες προειδοποιούν: τα φαινόμενα φωτός που εμφανίζονται στις αρχές της πνευματικής ζωής συχνά είναι δαιμονικά πλανέματα.

Η αυθεντική εμπειρία έρχεται μετά από χρόνια μετανοίας, ταπεινώσεως, καθάρσεως, αδιάλειπτης προσευχής. Είναι δώρο του Θεού, όχι επίτευγμα του ανθρώπου. Και όταν δίνεται, ο άνθρωπος συχνά δεν την αναγνωρίζει αμέσως — την αναγνωρίζουν οι εμπειρότεροι πνευματικοί που τον καθοδηγούν.

Καρπός: η μεταμόρφωση

Η εμπειρία αυτή δεν είναι «τέλος» αλλά αρχή. Όποιος την έζησε μεταμορφώνεται ολόκληρος. Η αγάπη του γίνεται ασύστολη, η ταπείνωσή του ριζική, η προσευχή του διαρκής. Ο Άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης μαρτυρεί ότι μετά τη θέα του Κυρίου ανέβλυσε μέσα του τέτοια αγάπη για κάθε άνθρωπο, ώστε ένιωθε ότι μπορεί να δώσει τη ζωή του ακόμη και για τον πιο μικρό αδελφό.

Αυτό είναι το νόημα της κατά χάριν θεώσεως: όχι έκσταση, αλλά μια αγάπη χωρίς όρια.