Ἐνδυμασίες Κληρικῶν στὴν Ὀρθόδοξη Παράδοση

Ἡ ὀρθόδοξη παράδοση διακρίνει τὶς ἐνδυμασίες τῶν κληρικῶν σὲ δύο κατηγορίες: τὰ καθημερινά ἐνδύματα ποὺ φέρουν ἐκτὸς λατρείας, καὶ τὰ λειτουργικὰ ἄμφια ποὺ φέρουν κατὰ τὴν τέλεση τῶν ἱερῶν ἀκολουθιῶν. Ἡ διπλὴ διάκριση ἀποτυπώνει τὴν ἴδια τὴ φύση τῆς ἱεροσύνης ὡς διακονίας ποὺ διαπερνᾶ ὅλους τοὺς χρόνους τῆς ζωῆς.

Καθημερινὰ ἐνδύματα

Ὅλοι οἱ κληρικοί φέρουν τὸ ράσο (ἐξωτερικὸ μαῦρο μακρὺ ἔνδυμα), σύμβολο ἀποτάξεως τοῦ κόσμου, καὶ τὸ ἀντερὶ ἤ ζωστικὸ (ἐσωτερικὸ ἔνδυμα). Στὸ κεφάλι φέρουν τὸ καλυμμαύχιο — ἡ τυπικὴ τοῦ μοναχικοῦ σχήματος συμπεριλαμβάνει καὶ τὸ ἐπανωκαλύμμαυχο μὲ τὸ μαῦρο πέπλο.

Στοὺς ἐπισκόπους ἐπαυξάνουν: ἡ πατερίτσα (ποιμαντικὴ ράβδος, σύμβολο ποιμαντικῆς ἐξουσίας), τὸ ἐγκόλπιο (μετάλλιο μὲ εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ ἤ τῆς Παναγίας) καὶ ὁ σταυρὸς ἐπὶ στήθους.

Λειτουργικὰ ἄμφια

Διάκονος

• Στιχάριο: λευκὸ ποδῆρες ἔνδυμα, σύμβολο τῆς καθαρότητος καὶ τῆς λευκῆς στολῆς τῶν ἀγγέλων ποὺ συλλειτουργοῦν.
• Ὠράριο: μακριὰ ταινία ποὺ φέρει στὸν ἀριστερὸ ὦμο, σύμβολο τοῦ διακονικοῦ φτεροῦ τοῦ ἀγγέλου. Ἐκφωνεῖ «Πρόσχωμεν» ἀνυψώνοντάς το.
• Ἐπιμανίκια: μανικέτια ποὺ συσφίγγουν τὶς ἄκρες τοῦ στιχαρίου.

Πρεσβύτερος (ἱερέας)

Φέρει τὰ τοῦ διακόνου χωρὶς τὸ ὠράριο, καὶ ἐπιπλέον:

• Ἐπιτραχήλιο: διπλὴ ταινία ποὺ περιβάλλει τὸν λαιμὸ — εἰδοποιὸ σύμβολο τῆς ἱεροσύνης. Χωρὶς αὐτό, ὁ ἱερέας δὲν δύναται νὰ τελέσει μυστήρια.
• Ζώνη: σφίγγει τὸ στιχάριο στὴ μέση, σύμβολο τῆς δυνάμεως ποὺ παρέχεται γιὰ τὴν ἱεροπραξία.
• Φαιλόνιο: ἐπικάλυμμα χωρὶς μανίκια ποὺ φοριέται στὸν ὦμο. Στὴ βυζαντινὴ παράδοση φέρει χρῶμα κατὰ τὴν ἑορτή (κόκκινο γιὰ μάρτυρες, λευκὸ γιὰ Δεσποτικές, μπλὲ γιὰ Θεομητορικές, κλπ.).
• Ἐπιγονάτιο (γιὰ ἀξιωματούχους ἱερεῖς): ρομβοειδὲς ὕφασμα στὴ δεξιὰ πλευρά, σύμβολο τῆς πνευματικῆς ξιφομαχίας. Στὴ σύγχρονη πράξη συνηθίζεται μόνο ἀπὸ ἀξιωματούχους.

Ἐπίσκοπος

Φέρει ὅλα τὰ τοῦ ἱερέως, μὲ τὶς ἑξῆς ἐπαυξήσεις:

• Σάκκος: ἀντικαθιστᾶ τὸ φαιλόνιο. Εὐρύχωρο ἔνδυμα μὲ κοντὰ μανίκια, πλούσια κεντημένο. Συμβολίζει τὴ χλαμύδα τοῦ ἐμπαιγμοῦ τοῦ Χριστοῦ.
• Ὠμοφόριο: μακριὰ ταινία στοὺς ὤμους — τὸ καθεξοχὴν ἀρχιερατικὸ σύμβολο. Συμβολίζει τὸ ἀπολωλὸς πρόβατο ποὺ ἀνεβάζει στοὺς ὤμους του ὁ Καλὸς Ποιμένας. Διακρίνεται σὲ μέγα (κατὰ τὴν ἀρχιερατικὴ Λειτουργία πρὶν τὸ Εὐαγγέλιο) καὶ μικρὸ (μετά).
• Μίτρα: στέμμα τοῦ ἐπισκόπου, βυζαντινὴ ἐξέλιξη τοῦ αὐτοκρατορικοῦ στέμματος. Σύμβολο τῆς βασιλικῆς διαστάσεως τῆς ἱεροσύνης.
• Ἐγκόλπια (συνήθως δύο), ποιμαντικὴ ράβδος (πατερίτσα), δικηροτρίκηρα (ζεύγη κεριῶν, δύο/τρία) γιὰ τὶς εὐλογίες.

Λειτουργικὰ χρώματα

Ἡ ὀρθόδοξη παράδοση δὲν ἔχει αὐστηρὸ κανόνα χρωμάτων ὅπως ἡ Δυτικὴ Ἐκκλησία, ἀλλὰ ὑπάρχει ἀνεπίσημη ἐναρμόνιση: λευκὸ γιὰ Δεσποτικὲς ἑορτὲς καὶ τὸν Ὄρθρο τοῦ Πάσχα, ἐρυθρὸ γιὰ μνῆμες μαρτύρων καὶ τὴν Μ. Πέμπτη, μπλὲ γιὰ Θεομητορικές, βαθὺ μωβ ἤ μαῦρο γιὰ τὴ Μ. Σαρακοστὴ καὶ τὴ Μ. Παρασκευή, χρυσὸ γιὰ τὶς Κυριακὲς ἐκτὸς νηστείας.

Συμβολισμός

Κάθε λειτουργικὸ ἄμφιο φέρει διπλὸ συμβολισμό: ἀναφέρεται ἐσωτερικά στὶς ἀρετὲς τῆς ἱεροσύνης (καθαρότητα, ταπείνωση, ἀγάπη πρὸς τὸ ποίμνιο), καὶ ἐξωτερικά στὰ συμβολικὰ ἀντικείμενα τοῦ Πάθους τοῦ Χριστοῦ (ἡ ζώνη ὡς δεσμὰ τῶν χειρῶν τοῦ Κυρίου, τὸ φαιλόνιο ὡς ἡ χλαμύδα τῆς πορφυρᾶς, τὰ ἐπιμανίκια ὡς δεσμὰ κατὰ τὴ Σταύρωση). Ἔτσι ὁ ἱερέας ποὺ ἐνδύεται γίνεται εἰκονικὰ τύπος τοῦ ἀρχιερέως Χριστοῦ ποὺ προσφέρει τὴν ἀναίμακτη Θυσία.

Δεῖτε καὶ τὸ συγγενὲς ἄρθρο Vestments ἀπὸ τὸ OrthodoxWiki, καθὼς καὶ τὶς Βαθμίδες Ἱεροσύνης.