Η Κυριακή Β΄ Λουκά μάς φέρνει μπροστά σε έναν λόγο του Χριστού που μοιάζει απλός, αλλά ανεβάζει τον άνθρωπο πάνω από τα ανθρώπινα μέτρα. Το ευαγγελικό ανάγνωσμα από το κατά Λουκάν (στ΄ 31-36) παρουσιάζει τον λεγόμενο «χρυσό κανόνα» και την προτροπή να αγαπούμε ακόμη και τους εχθρούς μας. Δεν πρόκειται για μια ηθική συμβουλή, αλλά για την αποκάλυψη του ίδιου του τρόπου με τον οποίο αγαπά ο Θεός.
Εικονογράφηση της περικοπής, δημιουργημένη με εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης.
Ένας νόμος γραμμένος στην καρδιά
Πριν από κάθε νόμο που χαράχτηκε σε πέτρα ή γράφτηκε σε κώδικες, υπάρχει ένας νόμος που ο Θεός έβαλε μέσα στον άνθρωπο όταν τον έπλασε κατ’ εικόνα Του. Ο Απόστολος Παύλος μιλά για ανθρώπους που, χωρίς να γνωρίζουν τον γραπτό νόμο, δείχνουν «τὸ ἔργον τοῦ νόμου γραπτὸν ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν» (Ρωμ. 2,15). Ο εσωτερικός αυτός νόμος λέει πρώτα τι δεν πρέπει να κάνουμε: να μην κλέβουμε, να μη λέμε ψέματα, να μη συκοφαντούμε, να μην πειράζουμε την τιμή και τη ζωή του άλλου. Ύστερα όμως ζητά κάτι περισσότερο. Όταν ο άλλος πεινά, κρυώνει, αρρωσταίνει ή κινδυνεύει, δεν μας επιτρέπει να μείνουμε ψυχροί θεατές· μας σπρώχνει να τρέξουμε με ό,τι έχουμε, ψωμί, ρούχο, φάρμακο, έναν καλό λόγο. Ο Χριστός δεν καταργεί αυτόν τον νόμο. Τον καθαρίζει, τον διατυπώνει με απόλυτη σαφήνεια και τον ανεβάζει ψηλότερα.
Ο χρυσός κανόνας της αγάπης
Ο Κύριος διατυπώνει θετικά αυτό που οι αρχαίοι λαοί γνώριζαν μόνο ως αποφυγή του κακού: «καθὼς θέλετε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς ὁμοίως». Δεν αρκεί να μην κάνεις κακό· πρέπει να κάνεις ενεργητικά το καλό. Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος παρατηρεί ότι ο Θεός δεν ζητά απλώς δικαιοσύνη αμοιβαιότητας, αλλά μια διάθεση που προλαβαίνει τον άλλον. Ο πιστός δίνει πρώτος, χωρίς να περιμένει αντάλλαγμα, γιατί η αγάπη του Θεού είναι εκείνη που προπορεύεται.
Μια αγάπη που ξεπερνά το φυσικό
Ο Χριστός θέτει το ερώτημα: «εἰ ἀγαπᾶτε τοὺς ἀγαπῶντας ὑμᾶς, ποία ὑμῖν χάρις ἐστί;» Οι αμαρτωλοί, λέει, κάνουν το ίδιο. Μια αγάπη κλεισμένη στον κύκλο των δικών μας, της οικογένειας, των φίλων, ακόμη και του έθνους μας, δεν ξεπερνά τον εγωισμό· απλώς τον μοιράζει σε περισσότερους. Ο Χριστός σπάει αυτά τα όρια και απλώνει την αγάπη ως τον ξένο και τον εχθρό. Η αγάπη που ζητά ο Κύριος δεν είναι αντανακλαστική κίνηση, ούτε συναλλαγή. Είναι ελεύθερη επιλογή που μιμείται τη θεϊκή αγαθότητα, η οποία ευεργετεί ακόμη και τους αχάριστους και πονηρούς. Ο Χρυσόστομος τονίζει πως αυτή η εντολή φανερώνει ότι ο άνθρωπος καλείται να γίνει «υἱὸς τοῦ Ὑψίστου», δηλαδή να ομοιάσει στον Θεό όχι ως προς τη δύναμη, αλλά ως προς την ευσπλαχνία.
Η ευσπλαχνία ως οδός θεώσεως
Το «γίνεσθε οἰκτίρμονες, καθὼς καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν οἰκτίρμων ἐστίν» δεν είναι απλώς ηθική προτροπή. Είναι η οδός της θεώσεως. Ο άνθρωπος που συγχωρεί, που ευεργετεί χωρίς να απελπίζει, που δανείζει χωρίς να υπολογίζει την επιστροφή, συμμετέχει στον τρόπο υπάρξεως του Θεού. Αυτό υπερβαίνει την ανθρώπινη λογική· γι’ αυτό και ο Χριστός δεν το παρουσιάζει ως κατόρθωμα, αλλά ως καρπό της σχέσεως με τον Πατέρα. Όποιος γεύεται την αγάπη του Θεού μπορεί να την προσφέρει και στους άλλους.
Ο Σταυρός ως δύναμη αγάπης
Στη δυσκολία να αγαπήσουμε εκείνον που μας αδικεί, η Εκκλησία μάς δείχνει τον Εσταυρωμένο. Ο Χριστός πάνω στον Σταυρό δεν αγαπούσε μόνο τους φίλους Του· προσευχόταν για τους σταυρωτές Του. Αυτό το παράδειγμα, όπως σημειώνουν οι Πατέρες, δεν είναι ένα απλό πρότυπο ηθικής αντοχής· είναι η δύναμη που καθιστά δυνατή την εντολή. Όταν ο πιστός ατενίζει τον Χριστό, η αγάπη των εχθρών παύει να είναι ουτοπία και γίνεται έκφραση της χάριτος που τον αναγεννά. Έτσι, η σημερινή περικοπή δεν μας αφήνει σε έναν κανόνα συμπεριφοράς, αλλά μας καλεί σε μια μετάνοια που ανοίγει την καρδιά μας στην αγάπη του Θεού.
Πηγή: Το κείμενο αξιοποιεί και το κήρυγμα για την Κυριακή Β΄ Λουκά στο βιβλίο του Επισκόπου Αυγουστίνου Καντιώτη «Κυριακή» (Ορθόδοξος Ιεραποστολική Αδελφότης «Ο Σταυρός»).
Σχετικά: Το νόημα της λειτουργίας και το κήρυγμα αυτής της Κυριακής, σε απλή γλώσσα, στη «Φωνή Κυρίου» της Αποστολικής Διακονίας της Εκκλησίας της Ελλάδος: apostoliki-diakonia.gr/fk