Δύο από τα πιο φορτισμένα σε νόημα λειτουργικά ενδύματα είναι το ωμοφόριο και το επιγονάτιο. Δεν είναι απλώς διακοσμητικά εξαρτήματα — αποτελούν δηλώσεις της ποιμαντικής αποστολής του φέροντος.
Ωμοφόριο: το πρόβατο στον ώμο
Το ωμοφόριο είναι μακρύ ταινιοειδές ύφασμα που τοποθετείται γύρω από τον λαιμό και τους ώμους του επισκόπου, με τα δύο άκρα να κρέμονται μπροστά και πίσω. Πρόκειται για το κατ’ εξοχήν αρχιερατικό σύμβολο: χωρίς ωμοφόριο, ο επίσκοπος δεν επιτρέπεται να τελέσει επισκοπική πράξη.
Η συμβολική ανάγεται στην παραβολή του απολωλότος προβάτου (Λουκ. 15). Ο καλός ποιμένας βρίσκει το πρόβατο και το επιστρέφει στο ποίμνιο φορτωμένο επάνω στους ώμους του. Το ωμοφόριο εικονίζει αυτό το πρόβατο. Ο επίσκοπος είναι μιμητής του Χριστού-ποιμένος, που φέρει στους ώμους του την ανθρώπινη φύση που πλανήθηκε.
Επιγονάτιο: η μάχαιρα του Πνεύματος
Το επιγονάτιο είναι ρομβοειδές κομμάτι ύφασμα, τοποθετημένο σε αλυσίδα ή ταινία, που κρέμεται στο ύψος του δεξιού γονάτου. Το φορούν επίσκοποι, αρχιμανδρίτες και πρεσβύτεροι που έχουν λάβει αυτό το οφφίκιο τιμητικά.
Συμβολίζει τη μάχαιρα του Πνεύματος, σύμφωνα με την Επιστολή προς Εφεσίους (6:17): «δέξασθε… την μάχαιραν του Πνεύματος, ό εστι ρήμα Θεού». Η θέση στον μηρό παραπέμπει σε στρατιωτική ζώνη μάχης. Ο ιερέας είναι μαχητής σε πνευματικό αγώνα.
Πάνω στο σώμα ή πάνω στην εικόνα
Στις παλαιότερες εικόνες αρχιερέων το ωμοφόριο εικονίζεται καθαρά. Ένας λαϊκός που μπαίνει στον ναό αντιλαμβάνεται αμέσως ποιος είναι επίσκοπος. Έτσι τα ενδύματα δεν είναι μόνο ιερουργικά: συγκροτούν μια ορατή εκκλησιολογία.