Ὅσιος Ἀνδρέας ὁ διὰ Χριστὸν σαλός

Ὁ Ὅσιος Ἀνδρέας ὁ διὰ Χριστὸν σαλὸς εἶναι ἕνας ἀπὸ τοὺς πιὸ ἀγαπητοὺς ἁγίους τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ ὁ πιὸ γνωστὸς ἀπὸ τοὺς «σαλούς», δηλαδὴ ἀπὸ ἐκείνους ποὺ προσποιήθηκαν τὸν τρελὸ γιὰ τὴν ἀγάπη τοῦ Χριστοῦ. Σ’ αὐτὸν καὶ στὸν μαθητή του Ἐπιφάνιο ἀποκαλύφθηκε στὸν ναὸ τῶν Βλαχερνῶν ἡ Σκέπη τῆς Θεοτόκου, ἀπὸ τὴν ὁποία γεννήθηκε ἡ ὁμώνυμη ἑορτή. Ἡ Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος τιμᾶ τὴ μνήμη του στὶς 28 Μαΐου, ἐνῶ ἡ Ρωσικὴ Ἐκκλησία τὸν τιμᾶ στὶς 2 Ὀκτωβρίου, τὴν ἑπομένη τῆς Σκέπης.

Ὅσα γνωρίζουμε γι’ αὐτὸν προέρχονται ἀπὸ τὸν ἐκτενῆ Βίο του, ποὺ τὸν παρουσιάζει νὰ ζεῖ στὰ χρόνια τοῦ αὐτοκράτορα Λέοντος Α΄ (457–474). Ὁ Συναξαριστὴς καὶ πολλοὶ ἱστορικοὶ τὸν τοποθετοῦν ὅμως στὰ χρόνια τοῦ Λέοντος ΣΤ΄ τοῦ Σοφοῦ (886–912), καὶ ἡ ἔρευνα χρονολογεῖ τὴ συγγραφὴ τοῦ Βίου στὸν 10ο αἰώνα. Ὁ Βίος διαβάστηκε πολὺ σὲ ὅλο τὸν ὀρθόδοξο κόσμο: σώζεται σὲ περισσότερα ἀπὸ ἑκατὸν δέκα ἑλληνικὰ χειρόγραφα καὶ μεταφράστηκε νωρὶς στὰ σλαβικά.

Ὁ Ἀνδρέας ἦταν Σκύθης στὴν καταγωγὴ καὶ δοῦλος ἑνὸς εὐκατάστατου ἀνθρώπου τῆς Πόλεως, τοῦ Θεογνώστου, ποὺ ὑπηρετοῦσε στὴν αὐτοκρατορικὴ φρουρά. Ὁ Θεόγνωστος τὸν ἀγάπησε καὶ φρόντισε νὰ μορφωθεῖ. Ὁ νέος σύχναζε στὴν ἐκκλησία, μελετοῦσε τὴν Ἁγία Γραφὴ καὶ διάβαζε μὲ ἀγάπη τοὺς βίους τῶν ἁγίων, ἰδιαίτερα τῶν μαρτύρων. Σιγὰ σιγὰ μεγάλωσε μέσα του ἡ ἐπιθυμία νὰ δοθεῖ ὁλόκληρος στὸν Θεό, καὶ ὕστερα ἀπὸ ἕνα σημάδι ἄνωθεν ἀνέλαβε τὸν πιὸ δύσκολο καὶ ἀσυνήθιστο ἀγώνα: τὴ σαλότητα διὰ Χριστόν.

Μιὰ μέρα, ὅταν πῆγε στὸ πηγάδι γιὰ νερό, ἔσκισε τὰ ροῦχα του καὶ ἄρχισε νὰ φέρεται σὰν παράφρονας. Ὁ Θεόγνωστος, λυπημένος, τὸν ἔδεσε καὶ τὸν πῆγε στὸν ναὸ τῆς Ἁγίας Ἀναστασίας τῆς Φαρμακολυτρίας, ὅπου ἔφερναν τοὺς ψυχικὰ ἀσθενεῖς καὶ τοὺς δαιμονισμένους γιὰ νὰ θεραπευθοῦν. Ἐκεῖ, κατὰ τὸν Βίο, ἡ Ἁγία Ἀναστασία τοῦ φανερώθηκε σὲ ὄνειρο καὶ τὸν ἐνθάρρυνε νὰ συνεχίσει τὸν ἀγώνα του. Ἐπειδὴ ἡ «ἀρρώστια» του δὲν θεραπευόταν, ὁ κύριός του τὸν ἄφησε ἐλεύθερο.

Ἀπὸ τότε ἔζησε στοὺς δρόμους τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ἄστεγος καὶ μισόγυμνος, μὲ ἕνα κουρελιασμένο ροῦχο. Τὴν ἡμέρα ἔκανε τὸν τρελό, καὶ τὴ νύχτα προσευχόταν. Οἱ περισσότεροι τὸν ἀπέφευγαν, ἄλλοι τὸν κορόιδευαν καὶ τὸν χτυποῦσαν. Ὅ,τι τοῦ ἔδιναν τὸ μοίραζε στοὺς φτωχούς, καὶ συχνὰ τοὺς πείραζε κιόλας, γιὰ νὰ μὴν τὸν εὐχαριστήσουν, γιατί ἤθελε τὴν ἀμοιβή του μόνο ἀπὸ τὸν Θεό. Ἔτσι ἔζησε κατὰ γράμμα τὸν λόγο τοῦ Ἀποστόλου Παύλου «ἡμεῖς μωροὶ διὰ Χριστόν» (Α΄ Κορ. 4,10).

Ἡ ταπείνωση αὐτὴ ἔκρυβε μεγάλη χάρη. Ὁ Θεὸς τοῦ χάρισε τὴ διορατικότητα καὶ τὴν προφητεία. Ἔβλεπε τὰ κρυφὰ τῶν ἀνθρώπων καὶ μὲ τὸν παράξενο τρόπο του ὁδηγοῦσε πολλοὺς σὲ μετάνοια. Διηγοῦνται ὅτι συνάντησε κάποτε ἕναν μοναχό, ποὺ ὅλοι τὸν τιμοῦσαν ὡς ἀσκητή, ἀλλὰ μάζευε κρυφὰ χρήματα καὶ δὲν ἔδινε σὲ κανέναν. Ὁ Ὅσιος εἶδε ἕνα φίδι τυλιγμένο στὸν λαιμό του καὶ τὸν συμβούλεψε μὲ ἀγάπη, ὥσπου ὁ μοναχὸς ἀναγνώρισε τὸ πάθος του. Κατὰ τὸν Βίο ἀξιώθηκε ἐπίσης νὰ δεῖ σὲ ὅραμα τὸν Παράδεισο καὶ τὸν Κύριο στὸν θρόνο τῆς δόξας Του.

Τὸ προσωπεῖο τῆς τρέλας τὸ ἔβγαζε μόνο μπροστὰ στὸν πνευματικό του καὶ στὸν μαθητή του, τὸν Ἐπιφάνιο, ἕναν νέο ἀπὸ εὔπορη οἰκογένεια. Σ’ αὐτοὺς φανέρωνε τὴ σοφία ποὺ ἔκρυβε. Ὁ Ἐπιφάνιος διδάχθηκε πολλὰ ἀπὸ αὐτόν, καὶ ὁ Ὅσιος τοῦ προεῖπε ὅτι μὲ τὸν καιρὸ θὰ γινόταν ἀρχιεπίσκοπος. Κατὰ τὸν Βίο, ἡ προφητεία ἐκπληρώθηκε, καὶ ὁ Ἐπιφάνιος ἔγινε ἀργότερα Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως.

Τὸ πιὸ γνωστὸ γεγονὸς τῆς ζωῆς του εἶναι τὸ ὅραμα στὶς Βλαχέρνες. Σὲ μιὰ ὁλονύκτια ἀγρυπνία στὸν ναὸ τῆς Θεοτόκου, ὅπου φυλασσόταν ἡ Τιμία Ἐσθής της, ὁ Ἀνδρέας εἶδε τὴν Παναγία νὰ ἔρχεται συνοδευόμενη ἀπὸ ἀγγέλους καὶ ἁγίους. Τὴν εἶδε νὰ προσεύχεται μὲ δάκρυα γιὰ τὸν κόσμο καὶ ὕστερα νὰ ἁπλώνει τὸ μαφόριό της πάνω ἀπὸ τοὺς πιστοὺς ποὺ προσεύχονταν. Ρώτησε τὸν Ἐπιφάνιο ἂν βλέπει τὴν Κυρία τοῦ κόσμου, κι ἐκεῖνος ἀπάντησε ὅτι τὴ βλέπει. Ἀπὸ αὐτὸ τὸ ὅραμα γεννήθηκε ἡ ἑορτὴ τῆς Ἁγίας Σκέπης, ποὺ ἡ Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος γιορτάζει στὶς 28 Ὀκτωβρίου (δεῖτε «Η Αγία Σκέπη της Θεοτόκου: γιατί γιορτάζεται στις 28 Οκτωβρίου»). Στὶς εἰκόνες τῆς Σκέπης ὁ Ὅσιος Ἀνδρέας εἰκονίζεται συχνὰ νὰ δείχνει τὴν Παναγία στὸν μαθητή του.

Ὁ βίος του δείχνει τὸ βαθύτερο νόημα τῆς σαλότητας διὰ Χριστόν. Ὁ σαλὸς δὲν περιφρονεῖ τοὺς ἀνθρώπους, ἀλλὰ τὴ δόξα τους. Κρύβει τὴν ἀρετή του κάτω ἀπὸ τὴν περιφρόνηση τῶν ἄλλων, γιὰ νὰ φυλαχτεῖ ἀπὸ τὴν ὑπερηφάνεια, καὶ μὲ τὴ φαινομενικὴ τρέλα του ἐλέγχει τὴ σοφία τοῦ κόσμου. Δὲν εἶναι δρόμος γιὰ ὅλους. Εἶναι ἰδιαίτερη κλήση, ποὺ προϋποθέτει βαθιὰ ταπείνωση καὶ μεγάλη χάρη. Μᾶς θυμίζει ὅμως ὅλους ὅτι ἡ ἀγιότητα συχνὰ κρύβεται ἐκεῖ ποὺ δὲν τὴν περιμένουμε, ἀκόμη καὶ σὲ ἀνθρώπους ποὺ ὁ κόσμος περιφρονεῖ.

Ὁ πλήρης Βίος του, ποὺ ἀποδίδεται στὸν Νικηφόρο, πρεσβύτερο τῆς Ἁγίας Σοφίας, διατίθεται στὸν Κόμβο σὲ φωτογραφικὴ ἀναπαραγωγὴ τοῦ πρωτότυπου κειμένου: Βίος τοῦ Ὁσίου Ἀνδρέου τοῦ διὰ Χριστὸν Σαλοῦ.