Η Αγία και Μεγάλη Σύνοδος της Ορθοδόξου Εκκλησίας πραγματοποιήθηκε από τις 16 έως τις 27 Ιουνίου 2016 στην Ορθόδοξο Ακαδημία Κρήτης (Κολυμπάρι Χανίων), αποτελώντας την πρώτη πανορθόδοξη σύναξη τέτοιου εύρους έπειτα από αιώνες.
Η μακρά προετοιμασία
Η ιδέα της συγκλήσεως μιας πανορθόδοξης συνόδου διατυπώθηκε ήδη στις αρχές του 20ού αιώνα. Από το 1961 (Α’ Πανορθόδοξη Διάσκεψη Ρόδου) ξεκίνησε συστηματική προπαρασκευαστική διαδικασία. Σταδιακά συνομολογήθηκαν δέκα θέματα της ημερήσιας διατάξεως, αργότερα μειώθηκαν σε έξι.
Η σύνθεση και τα απόντα Πατριαρχεία
Τα έξι θέματα που τέθηκαν ήταν: αποστολή της Εκκλησίας στον σύγχρονο κόσμο, ορθόδοξη διασπορά, αυτονομία, μυστήριο γάμου, νηστεία, σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον υπόλοιπο χριστιανικό κόσμο. Η Σύνοδος υπεγράφη από δέκα από τις δεκατέσσερις αυτοκέφαλες Εκκλησίες.
Δεν συμμετείχαν τέσσερα Πατριαρχεία — Αντιοχείας, Ρωσίας, Βουλγαρίας και Γεωργίας — επικαλούμενα ποικίλους λόγους: εκκρεμή ζητήματα διορθόδοξων σχέσεων, διαφωνίες με κείμενα, ή ποιμαντικές ανησυχίες των πληρωμάτων τους.
Τα κείμενα
Η Σύνοδος ψήφισε έξι κείμενα και μια εγκύκλιο:
— «Η αποστολή της Ορθοδόξου Εκκλησίας εν τω συγχρόνω κόσμω».
— «Η Ορθόδοξος Διασπορά».
— «Το Αυτόνομον και ο τρόπος ανακηρύξεως αυτού».
— «Το Μυστήριον του γάμου και τα κωλύματα αυτού».
— «Η σπουδαιότης της νηστείας και η τήρησις αυτής σήμερον».
— «Σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον λοιπόν χριστιανικόν κόσμον».
Η Εγκύκλιος συνόψιζε τη μαρτυρία της Συνόδου προς τον σύγχρονο κόσμο.
Διορθόδοξη υποδοχή και διαμάχες
Το πιο αμφιλεγόμενο κείμενο υπήρξε αυτό περί διαχριστιανικών σχέσεων, ιδιαίτερα ως προς τη χρήση του όρου «Εκκλησία» για τις ετερόδοξες ομολογίες. Συντηρητικοί κύκλοι — μοναστικές αδελφότητες του Αγίου Όρους και αρχιερείς — άσκησαν κριτική, ενώ άλλοι την υποδέχτηκαν θετικά ως βήμα συνοδικότητας.
Η ιστορική σημασία
Παρά τις απουσίες και τις διαμάχες, η Σύνοδος επιβεβαίωσε ότι η Ορθοδοξία παραμένει συνοδικός θεσμός που μπορεί να συγκαλεί διορθόδοξα σώματα. Το ζήτημα της οικουμενικότητάς της παραμένει ανοιχτό προς θεολογική αξιολόγηση από τις επόμενες γενιές.