Η Σύνοδος της Καρθαγένης του 419 αποτελεί την κορυφαία τοπική σύνοδο της Βόρειας Αφρικής στην ύστερη αρχαιότητα και θησαυρό του δυτικού κανονικού δικαίου της προσχίσματος εποχής.

Το ιστορικό πλαίσιο

Η Εκκλησία της Καρθαγένης ήταν αρχαία και πολυάριθμη, με γλώσσα κυρίως λατινική. Από τον 3ο αιώνα είχαν συγκληθεί συστηματικά τοπικές σύνοδοι (η Σύνοδος της Καρθαγένης του 256 επί Αγίου Κυπριανού είναι η αρχαιότερη γνωστή). Στις αρχές του 5ου αιώνα η περιοχή ταράζονταν από την αίρεση του Δονατισμού και τον Πελαγιανισμό.

Η σύγκληση

Η Σύνοδος συγκλήθηκε στις 25 Μαΐου 419 με προεδρία του Επισκόπου Καρθαγένης Αυρηλίου. Συμμετείχαν 217 αφρικανοί επίσκοποι. Ο Άγιος Αυγουστίνος Ιππώνος έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην προετοιμασία και τα συμπεράσματα.

Το έργο της Συνόδου

Η Σύνοδος εξέδωσε 133 κανόνες (αριθμημένους σήμερα ως «κανόνες των Αφρικανών» στις ορθόδοξες κανονικές συλλογές). Ασχολήθηκαν με:

— Πειθαρχία κλήρου: αγαμία επισκόπων, διακρίβωση χειροτονιών, εκκλησιαστική οικονομία.

— Λατρεία και μυστήρια: η ιδιαίτερη αφρικανική παράδοση πανδέκτη ευχαριστιακής υποδοχής.

— Αντιμετώπιση Δονατισμού: αναγνώριση των μυστηρίων που τέλεσαν αιρετικοί κληρικοί επιστρέφοντας στην Εκκλησία.

— Σχέση με τη Ρώμη: ο 36ος κανόνας απαγορεύει τις προσφυγές αφρικανικών εκκλησιαστικών υποθέσεων στη Ρώμη, καθιερώνοντας την αρχαία αφρικανική αυτοτέλεια. Ο κανόνας αυτός αποτέλεσε αργότερα ορθόδοξο επιχείρημα κατά των μονοκρατορικών αξιώσεων του παπισμού.

Η ένταξη στις Ορθόδοξες κανονικές συλλογές

Οι κανόνες της Καρθαγένης διασώθηκαν στα ελληνικά μέσω της Συνόδου εν Τρούλλω και αποτελούν μέχρι σήμερα τμήμα του ορθόδοξου σώματος των ιερών κανόνων. Η μεγάλη πληρότητα και πρακτικότητά τους τους κατέστησε σταθερή πηγή για την κανονική παράδοση της Εκκλησίας.

Σήμερα

Η αρχαία Εκκλησία της Καρθαγένης χάθηκε με την αραβική κατάκτηση (7ος αι.) και τη σταδιακή εξαφάνιση του χριστιανικού πληθυσμού της Βόρειας Αφρικής. Οι κανόνες της όμως παραμένουν ζωντανή μαρτυρία και ο σύγχρονος ορθόδοξος ιεραποστολικός θερισμός στην Αφρική κάνει αναφορά σε αυτή την αρχαία χριστιανική κληρονομιά.