Η Σύνοδος εν Τρούλλω, γνωστή και ως «Πενθέκτη», συγκλήθηκε το 692 στην Κωνσταντινούπολη από τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό Β’. Συνέρευσαν 215 πατέρες με σκοπό να συμπληρωθούν κανονιστικά οι Ε’ (553) και ΣΤ’ (680-681) Οικουμενικές Σύνοδοι, που είχαν ασχοληθεί μόνο με δογματικά ζητήματα.
Η ονομασία
Ονομάστηκε «εν Τρούλλω» επειδή συνεκλήθη στην ίδια αίθουσα του αυτοκρατορικού παλατιού (η οποία διέθετε θολωτή στέγη — τρούλλο) με την ΣΤ’ Οικουμενική Σύνοδο. «Πενθέκτη» (Quinisext) επειδή θεωρείται συμπληρωματική των δύο προηγούμενων Οικουμενικών.
Το έργο
Η Σύνοδος εξέδωσε 102 κανόνες που ρύθμισαν εκτεταμένα ζητήματα κανονικού δικαίου: γάμος κληρικών, νηστείες, λειτουργικές ακολουθίες, εκκλησιαστική μουσική, ηθική, πειθαρχία, σχέσεις με αιρετικούς και Ιουδαίους. Σημαντικότεροι κανόνες:
— Ο 2ος κανών συγκωδικοποιεί τις παλαιότερες κανονικές συλλογές (αποστολικοί κανόνες, κανόνες των Οικουμενικών και τοπικών συνόδων, κανόνες των Πατέρων), ορίζοντας το «Σώμα των Ιερών Κανόνων» που ισχύει μέχρι σήμερα.
— Ο 13ος κανών αναγνωρίζει τον γάμο για τους πρεσβυτέρους και διακόνους (εφόσον είχαν τελεσθεί πριν τη χειροτονία), αντιτιθέμενος στη δυτική απαίτηση αγαμίας του κλήρου.
— Ο 36ος κανών επιβεβαιώνει το αρχαίο δίκαιο των πρεσβείων: Ρώμη, Κωνσταντινούπολη, Αλεξάνδρεια, Αντιόχεια, Ιεροσόλυμα.
— Ο 48ος κανών ορίζει ότι ο νεοεκλεγείς επίσκοπος αποχωρίζεται τη σύζυγό του, η οποία αποσύρεται σε μακρινό μοναστήρι.
— Ο 82ος κανών απαγορεύει τη συμβολική απεικόνιση του Χριστού ως αμνού και επιβάλλει την ανθρώπινη μορφή, σύμφωνα με την ενανθρώπηση.
Η αντίδραση της Ρώμης
Ο Πάπας Σέργιος Α’ αρνήθηκε να υπογράψει τους κανόνες, ιδιαιτέρως αυτούς που έρχονταν σε αντίθεση με δυτικές συνήθειες (όπως η αγαμία των ιερέων ή η χρήση αζύμων). Έτσι η Σύνοδος δεν κατατάχθηκε στις Οικουμενικές παρά την οικουμενική σημασία των κανόνων της. Στην Ορθόδοξη Εκκλησία, ωστόσο, οι κανόνες της θεωρούνται σταθερά οικουμενικοί.
Σήμερα
Οι κανόνες της Συνόδου εν Τρούλλω αποτελούν μέχρι σήμερα τη βάση του ορθόδοξου κανονικού δικαίου και ερμηνεύουν την κανονική παράδοση της Εκκλησίας σε πληθώρα πρακτικών ζητημάτων.