Ο εκχριστιανισμός της Βουλγαρίας το 864 αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά γεγονότα της εκκλησιαστικής ιστορίας του 9ου αιώνα και σημείο καμπής στη σχέση Βυζαντίου και των σλαβικών λαών της Βαλκανικής.
Ιστορική διαδρομή
Στα μέσα του 9ου αιώνα, το βουλγαρικό κράτος του ηγεμόνος Βορίδος (852-889) βρέθηκε σε κρίσιμη πολιτική θέση μεταξύ της Φραγκικής Δύσης και της Βυζαντινής Ανατολής. Ο Βορίδας αρχικά διαπραγματεύθηκε με τους Φράγκους του Λουδοβίκου του Γερμανικού για την αποδοχή του δυτικού χριστιανισμού. Όμως, το 863, υπό την πίεση μιας στρατιωτικής επίδειξης ισχύος του Βυζαντίου επί Μιχαήλ Γ΄ και του Πατριάρχου Φωτίου, και ενόψει σοβαρού λιμού, ο Βορίδας στράφηκε προς την Κωνσταντινούπολη.
Η βάπτιση και η οργάνωση της εκκλησίας
Το 864 ο Βορίδας βαπτίσθηκε από Βυζαντινούς ιερείς, λαμβάνοντας το όνομα Μιχαήλ προς τιμήν του βυζαντινού αυτοκράτορος. Ακολούθησε ο μαζικός εκχριστιανισμός του βουλγαρικού λαού, όχι χωρίς αντιδράσεις: μία εξέγερση βογιάρων κατεστάλη βιαίως το 865. Η νέα εκκλησία οργανώθηκε αρχικά υπό την άμεση εποπτεία του Πατριάρχου Φωτίου, ο οποίος απέστειλε στον Βορίδα σημαντική επιστολή με ποιμαντικές οδηγίες — ένα από τα κλασικά πατερικά κείμενα της εποχής.
Το έργο των μαθητών των αγίων Κυρίλλου και Μεθοδίου
Καθοριστικό ρόλο έπαιξε η άφιξη το 886 των μαθητών των Θεσσαλονικέων αδελφών Κυρίλλου και Μεθοδίου — Κλήμεντα, Ναούμ, Αγγελάριου, Σάββα και Γοράσδου — μετά την εκδίωξή τους από τη Μοραβία. Με την προστασία του Βορίδος εγκαταστάθηκαν στην Αχρίδα και την Πρεσλάβα, όπου ίδρυσαν λογοτεχνικά κέντρα, μετέφρασαν λειτουργικά κείμενα στη σλαβονική και δημιούργησαν τη βουλγαρική λογοτεχνική παράδοση. Ιδιαίτερα ο άγιος Κλήμης Αχρίδος υπήρξε η ψυχή της σλαβικής εκκλησιαστικής παιδείας.
Η σημασία
Ο εκχριστιανισμός των Βουλγάρων υπερέβη το πλαίσιο της απλής μεταστροφής: ίδρυσε τη βάση του «βυζαντινού κοινοπολιτεύματος» των ορθοδόξων σλαβικών λαών, καθιέρωσε τη σλαβονική ως λειτουργική γλώσσα και προετοίμασε το έδαφος για τον εκχριστιανισμό της Σερβίας και της Ρωσίας τους επόμενους αιώνες. Στην ορθόδοξη παράδοση οι άγιοι Βορίδης-Μιχαήλ, Κλήμης Αχρίδος και οι λοιποί επτά «Σεπτάριθμοι» τιμώνται ως ισαπόστολοι των Σλάβων.