Η Ορθόδοξη Εκκλησία των Τσέχικων Χωρών και της Σλοβακίας αποτελεί μία από τις νεότερες αυτοκέφαλες Ορθόδοξες Εκκλησίες, με ιστορικές καταβολές που ανάγονται στο ιεραποστολικό έργο των αγίων Κυρίλλου και Μεθοδίου τον 9ο αιώνα.
Ιστορική διαδρομή
Η Μεγάλη Μοραβία υπήρξε ο τόπος όπου οι Θεσσαλονικείς αδελφοί Κύριλλος και Μεθόδιος ανέπτυξαν, από το 863, τη σλαβική γραφή και την ιεραποστολή τους. Εκεί τέθηκαν τα θεμέλια του σλαβικού χριστιανισμού, με μετάφραση των λειτουργικών κειμένων στη σλαβονική γλώσσα. Μετά τον θάνατό τους και τη μετακίνηση των μαθητών τους στη Βουλγαρία, η ορθόδοξη παρουσία στην περιοχή σταδιακά υποχώρησε, καθώς οι Τσέχικες χώρες εντάχθηκαν στη ρωμαιοκαθολική σφαίρα επιρροής.
Η νεώτερη αναβίωση
Η ορθόδοξη παρουσία αναζωογονήθηκε στις αρχές του 20ού αιώνα, ιδιαίτερα μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τη σύσταση της Τσεχοσλοβακίας (1918), όταν ομάδες πρώην ουνιτών και ρωμαιοκαθολικών επέστρεψαν στην Ορθοδοξία. Σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε ο επίσκοπος Γοράζντ (Παύλικ) — αργότερα ιερομάρτυρας — που οργάνωσε την εκκλησία υπό την κανονική δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Σερβίας. Η εκκλησία υπέστη βαρύ πλήγμα κατά τη ναζιστική κατοχή, όταν ο επίσκοπος Γοράζντ εκτελέσθηκε το 1942 για την προστασία αντιστασιακών μετά τη δολοφονία του Ράινχαρντ Χάιντριχ.
Το αυτοκέφαλο του 1951
Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Τσεχοσλοβακική Εκκλησία υπήχθη το 1946 στην κανονική δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Μόσχας ως Εξαρχία. Στις 9 Δεκεμβρίου 1951 το Πατριαρχείο Μόσχας εξέδωσε Τόμο αυτοκεφαλίας. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο, δεχόμενο επί δεκαετίες ότι η μονομερής αυτή πράξη δεν ήταν κανονικά ολοκληρωμένη, εξέδωσε δικό του Συνοδικό Τόμο αυτοκεφαλίας στις 27 Αυγούστου 1998, αποκαθιστώντας πλήρως την κανονική θέση της εκκλησίας στο σύνολο του ορθοδόξου κόσμου.
Σήμερα
Η Ορθόδοξη Εκκλησία των Τσέχικων Χωρών και της Σλοβακίας, με έδρες την Πράγα και την Πρέσοβ, παραμένει μία μειοψηφική αλλά ζωντανή εκκλησιαστική κοινότητα. Διατηρεί τέσσερις επισκοπές και εμμένει στην παρακαταθήκη των αγίων Κυρίλλου και Μεθοδίου ως πνευματικό της θεμέλιο, με ενεργό πνευματική και ποιμαντική παρουσία.