Η Αυτοκέφαλη Ορθόδοξη Εκκλησία της Αμερικής — γνωστή με τα αρχικά OCA από την αγγλική της ονομασία — αποτελεί μία από τις νεώτερες αυτοκεφαλίες της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Έλαβε αυτοκέφαλη υπόσταση το 1970 με Τόμο του Πατριαρχείου Μόσχας. Η αναγνώριση αυτή υπήρξε όμως αμφισβητούμενη και εξακολουθεί να αποτελεί σημείο συζητήσεως στη σύγχρονη ορθόδοξη γεωγραφία.
Από τη Ρωσική Αποστολή στη μητρόπολη
Οι ρίζες της OCA ανάγονται στη Ρωσική Ιεραποστολή στην Αλάσκα, η οποία ξεκίνησε στα τέλη του 18ου αιώνα. Ρώσοι μοναχοί έφτασαν στις ακτές της Αλάσκας και ίδρυσαν τις πρώτες ορθόδοξες κοινότητες ανάμεσα στους αυτόχθονες πληθυσμούς. Με την επέκταση των ρωσικών εμπορικών δραστηριοτήτων και αργότερα με τη μετανάστευση Σλάβων εργατών στις ηπειρωτικές Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία οργάνωσε δικαιοδοσία που κάλυπτε ολόκληρη την αμερικανική ήπειρο.
Μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917, η ρωσική εκκλησία διασπάστηκε και η αμερικανική επαρχία βρέθηκε σε δύσκολη θέση. Σταδιακά χειραφετήθηκε από τη Μόσχα, αυτοαποκλήθηκε «Μητρόπολη» και λειτούργησε σχεδόν αυτοδιοίκητα για δεκαετίες, υπό συνθήκες αμοιβαίας μη αναγνωρίσεως με το Πατριαρχείο που τελούσε υπό σοβιετικό έλεγχο.
Ο Τόμος του 1970
Το 1970 το Πατριαρχείο Μόσχας υπό τον πατριάρχη Αλέξιο Α’ υπέγραψε Τόμο με τον οποίο παραχωρούσε αυτοκέφαλο καθεστώς στη Μητρόπολη της Αμερικής, που από τότε ονομάστηκε Ορθόδοξη Εκκλησία της Αμερικής. Σκοπός της παραχωρήσεως ήταν, σύμφωνα με τους εμπνευστές της, η συγκρότηση μιας κανονικής τοπικής εκκλησίας στην αμερικανική ήπειρο, ικανής να συνενώσει σταδιακά όλες τις ορθόδοξες δικαιοδοσίες της περιοχής.
Η αμφισβήτηση της αναγνωρίσεως
Η παραχώρηση αυτοκεφαλίας θεωρήθηκε από αρκετές αυτοκέφαλες εκκλησίες ως αμφισβητήσιμη. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο και άλλα παλαιά πατριαρχεία προέβαλαν ότι η παραχώρηση νέας αυτοκεφαλίας απαιτεί συναίνεση όλων των αυτοκεφάλων εκκλησιών — ιδιαίτερα δε όταν αφορά γεωγραφική περιοχή με προϋπάρχουσες ορθόδοξες δικαιοδοσίες. Έτσι, ενώ η OCA τελεί κανονικά λειτουργικά και έχει πλήρη μυστηριακή κοινωνία με τη Μόσχα και αρκετές άλλες εκκλησίες, η αυτοκέφαλη υπόστασή της δεν αναγνωρίζεται από όλες.
Η σύγχρονη πραγματικότητα
Σήμερα η OCA συγκροτείται από επαρχίες σε ΗΠΑ, Καναδά και Μεξικό, με αρχιεπίσκοπο που εδρεύει στις ΗΠΑ. Η λειτουργική γλώσσα είναι κατά κύριο λόγο η αγγλική, γεγονός που διαφοροποιεί την OCA από δικαιοδοσίες με ισχυρότερο εθνοτικό χαρακτήρα. Η εκκλησία έχει συμβάλει σημαντικά στη θεολογική παραγωγή και στην εκπαίδευση, ιδίως μέσω της θεολογικής σχολής του Αγίου Βλαδίμηρου και άλλων ιδρυμάτων. Η πορεία της παραμένει συνδεδεμένη με το ευρύτερο ζήτημα της κανονικής οργανώσεως της Ορθόδοξης Διασποράς.