Το Πατριαρχείο Αντιοχείας είναι η τρίτη τη τάξει Εκκλησία της Ορθοδοξίας και αναγνωρίζεται ως ο τόπος όπου, σύμφωνα με τις Πράξεις των Αποστόλων, οι μαθητές «πρώτως ἐχρημάτισαν Χριστιανοί» (Πραξ. 11,26).
Η αποστολική ίδρυση
Η Εκκλησία της Αντιοχείας ιδρύθηκε από τους Αποστόλους Πέτρο και Παύλο. Ο Πέτρος θεωρείται ο πρώτος επίσκοπός της, πριν μεταβεί στη Ρώμη. Η αρχαία αυτή Εκκλησία συγκαταλεγόταν στις τρεις πρώτες θρόνους πριν προστεθούν η Κωνσταντινούπολη και η Ιερουσαλήμ.
Η αντιοχειανή θεολογική σχολή
Η Αντιόχεια ανέπτυξε μια ιδιαίτερη ερμηνευτική παράδοση, με έμφαση στην ιστορικογραμματική ερμηνεία της Γραφής, σε αντίστιξη με την αλεξανδρινή αλληγορία. Από εδώ προέρχονται ο Άγιος Ιγνάτιος ο Θεοφόρος, ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ο Διόδωρος Ταρσού και ο Θεοδώρητος Κύρου. Δυστυχώς από την ίδια σχολή προήλθαν και οι αιρετικοί Νεστόριος και Θεόδωρος Μοψουεστίας.
Σχίσματα και αραβόφωνη συνέχεια
Μετά τη Χαλκηδόνα, σχηματίστηκε παράλληλη μη χαλκηδόνια Συριακή Εκκλησία. Η μουσουλμανική κατάκτηση του 7ου αιώνα και αργότερα οι Σταυροφορίες δημιούργησαν περαιτέρω πιέσεις και διασπάσεις. Σήμερα η αραβόφωνη ελληνορθόδοξη παράδοση διατηρείται από το Πατριαρχείο Αντιοχείας, ενώ παράλληλα υπάρχουν και ουνιτικές κοινότητες (Μελχιτική Καθολική Εκκλησία).
Η σύγχρονη πραγματικότητα
Με έδρα τη Δαμασκό, το Πατριαρχείο διαποιμαίνει ορθόδοξους χριστιανούς στη Συρία, τον Λίβανο, το Ιράκ, καθώς και τη μεγάλη διασπορά στις Αμερικές και την Ευρώπη. Οι πόλεμοι των τελευταίων δεκαετιών έχουν προκαλέσει σημαντική συρρίκνωση των ιστορικών κοινοτήτων.