Το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων είναι η τέταρτη τη τάξει Εκκλησία της Ορθοδοξίας, αλλά χρονολογικά η αρχαιότερη όλων: η «Μητέρα των Εκκλησιών», αφού στην Ιερουσαλήμ έλαβαν χώρα η σταυρική θυσία, η Ανάσταση και η Πεντηκοστή.
Η αρχέγονη Εκκλησία
Πρώτος επίσκοπος Ιεροσολύμων υπήρξε ο Άγιος Ιάκωβος ο Αδελφόθεος, που προήδρευσε στην Αποστολική Σύνοδο του 49 μ.Χ. (Πραξ. 15). Η Εκκλησία συνέχισε να υπάρχει παρά την καταστροφή της πόλης από τους Ρωμαίους το 70 μ.Χ. και την επανίδρυσή της ως Αιλία Καπιτωλίνα.
Η ανύψωση σε Πατριαρχείο
Στη Δ’ Οικουμενική Σύνοδο (451), ο επίσκοπος Ιεροσολύμων Ιουβενάλιος αναγνωρίστηκε ως πατριάρχης, με δικαιοδοσία τις τρεις παλαιστινιακές επαρχίες. Έτσι σχηματίστηκε η Πενταρχία των Πατριαρχείων: Ρώμη, Κωνσταντινούπολη, Αλεξάνδρεια, Αντιόχεια, Ιεροσόλυμα.
Η Αγιοταφική Αδελφότητα
Από τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες αναπτύχθηκε η Αγιοταφική Αδελφότητα, ένα μοναστικό σώμα κληρικών αφιερωμένο στη φύλαξη των Παναγίων Προσκυνημάτων: του Παναγίου Τάφου, του Φρικτού Γολγοθά, της Γεθσημανής, της Βηθλεέμ και άλλων. Η Αδελφότητα παρέμεινε σε ελληνική κανονική παράδοση παρά τις διαδοχικές κατακτήσεις: Άραβες, Σταυροφόροι, Μαμελούκοι, Οθωμανοί, Άγγλοι, Ισραηλινοί.
Σήμερα
Με έδρα την Παλαιά Πόλη της Ιερουσαλήμ, το Πατριαρχείο εξακολουθεί να διαποιμαίνει ορθόδοξους χριστιανούς στο Ισραήλ, την Παλαιστινιακή Αρχή, την Ιορδανία και τα Αραβικά Εμιράτα. Οι σχέσεις με τις άλλες χριστιανικές ομολογίες ρυθμίζονται μέσω του «Status Quo» των Παναγίων Προσκυνημάτων, που σταθεροποιήθηκε τον 19ο αιώνα.